اگر به رفتار آمریکا در قبال ایران نگاه کنیم، بیشتر از آنکه نشانی از تمایل واقعی به جنگ ببینیم، نشانه‌ های یک راهبرد مدیریت ایران دیده می‌ شود.

آمریکا می‌ داند جنگ مستقیم و گسترده با ایران نه سریع است، نه کم‌ هزینه و نه قابل کنترل. تجربه عراق و افغانستان هنوز تازه است. کشور هایی که قرار بود با یک حمله نظامی جمع‌ و جور شوند، سال‌ ها آمریکا را درگیر کردند و هزینه سیاسی و اقتصادی سنگینی ساختند.
 
در مورد ایران، مسئله فقط یک حکومت نیست. یک جغرافیا، یک شبکه منطقه‌ ای و یک جامعه پیچیده پشت آن قرار دارد. به همین دلیل واشنگتن بیشتر به مهار هوشمند فکر می‌ کند. فشار اقتصادی، تهدید نظامی، عملیات سایبری و نگه‌ داشتن ایران در وضعیتی که نه فروبپاشد و نه جهش راهبردی پیدا کند. فروپاشی ایران برای آمریکا خطرناک است، چون بی‌ ثباتی بسیار بزرگتری تولید می‌ کند. جهش ایران هم خطرناک است، چون توازن منطقه‌ ای را به هم می‌زند. گزینه حمله نظامی روی میز امریکا وجود دارد اما چیزی که کاملا مشهود است کنترل و محاصره ایران است.
 
به باور من، بزرگترین ترس آمریکا از جنگ با ایران، خود ایران نیست. منطقه است. جنگ با ایران یعنی احتمال واکنش در چند جبهه: خلیج فارس، عراق، سوریه، لبنان، یمن. یعنی تهدید مسیرهای انرژی، افزایش قیمت نفت، فشار بر اقتصاد جهانی و واکنش متحدانی که شاید آمریکا نتواند آن‌ها را کاملاً کنترل کند. آمریکا از جنگی می‌ترسد که آغازش شاید قابل پیش‌بینی باشد، اما پایانش نه. جنگی که یک شلیک باشد و ده پاسخ در پی داشته باشد.
حتی اگر آمریکا حمله‌ ای محدود انجام دهد، ایران و متحدانش واکنش‌ های مختلفی دارند. حمله به نیروهای آمریکایی، اختلال در مسیرهای انرژی، تهدید اسرائیل و ایجاد بی‌ ثباتی در کشور های همسایه. اما اگر حمله ای گسترده از سوی آمریکا رخ دهد، یقینا شرایط متفاوت خواهد بود در این شرایط جنگ برای بقا یا نابودی خواهد بود.

این زنجیره پاسخ‌ ها باعث می‌ شود کنترل اوضاع از دست آمریکا خارج شود و هزینه سیاسی و اقتصادی بسیار بالا رود.
جنگ با ایران می‌تواند سریعاً به یک بحران منطقه‌ای و اقتصادی تبدیل شود، جایی که آمریکا حتی متحدانش را هم نتواند کامل مدیریت کند..
 
به همین دلیل، رفتار آمریکا بیشتر شبیه بازی شطرنج است تا حمله مستقیم. تحریم‌ های شدید فشار اقتصادی ایجاد می‌کنند، مانورهای نظامی و استقرار ناوهای بزرگی مثل ابراهام لینکلن و یک ناو دیگر در خلیج فارس ایران را تحت نظر نگه می‌ دارند و حمایت از متحدان منطقه‌ ای مانند اسرائیل و عربستان به مهار ایران کمک می‌ کند، همه این اقدامات بدون شروع جنگ مستقیم انجام می‌ شوند اما هدفشان تغییر رفتار و محدود کردن ایران است. در کنار این، مذاکرات هسته‌ ای هم نشان می‌ دهد واشنگتن همزمان راه‌ های دیپلماتیک را نیز برای ایران باز گذاشته. و این ترکیب نظامی و دیپلماتیک نشان می‌ دهد که آمریکا دنبال صرفا جنگ نیست بلکه دنبال کنترل هوشمندانه است که هم ایران را مهار کند و هم از نفوذ خود را در منطقه بیشتر گسترده کند.
 
در مقابل، بزرگترین خطری که ایران در شرایط نزدیک به درگیری با آن رو به‌ روست، واکنش‌ های حساب‌ شده و غیرمستقیم طرف مقابل است. یعنی ممکن است طرف مقابل مستقیماً وارد جنگ نشود، اما با اقداماتی ایران را تحت فشار بگذارد.
وقتی دو طرف مدام یکدیگر را تهدید می‌کنند و قدرتنمایی نشان می‌ دهند، حتی اگر واقعاً قصد شروع جنگ را نداشته باشند، یک اقدام کوچک می‌ تواند به‌سرعت اوضاع را از کنترل خارج کند. در گذشته هم دیده‌ ایم که بعضی درگیری‌ ها با یک حرکت محدود شروع شده و بعد هر طرف برای حفظ اعتبار و نشان دادن قدرتش، قدم‌ های بعدی را برداشته است.
 
به نظر می رسد  آمریکا و اسرائیل از ایران خسته‌ اند چون پروژه‌ مهار ایران هیچ‌ وقت به نتیجه نهایی نرسیده. نه فشار حداکثری رفتار ایران را تغییر داده، نه تهدید نظامی توانسته نفوذ منطقه‌ ای آن را متوقف کند. ایران برخلاف محاسبات اولیه فرو نپاشید، منزوی کامل نشد و از میدان منطقه کنار نرفت. این فرسایش راهبردی، واشنگتن و تل‌ آویو را عصبی و کم‌ حوصله کرده، چون می‌ بینند هزینه می‌ دهند بی‌ آنکه به نقطه پایان برسند.
 
در سوی دیگر، ایران از توطئه‌ ها و تهدیدها جان به لب شده، چون سال‌ هاست در وضعیت فشار دائمی زندگی می‌کند؛ تحریم، تهدید، عملیات پنهان، جنگ روانی و نااطمینانی مزمن. جامعه و حاکمیت در وضعیتی قرار گرفته‌ اند که بقا به مسئله اصلی تبدیل شده و همین، حساسیت نسبت به هر ضربه یا تهدید را بالا برده است.
 
خطر دقیقاً همین‌ جاست. وقتی هر دو طرف خسته‌ اند، عقلانیت بلند مدت ضعیف می‌شود و وسوسه تمام کردن ماجرا بیشتر. آمریکا و اسرائیل ممکن است به این جمع‌بندی برسند که فشار بیشتر یا ضربه سخت‌تر شاید گره را باز کند. ایران هم ممکن است احساس کند عقب‌ نشینی فقط فشار را بیشتر می‌کند و باید بازدارندگی را به شکل پرهزینه‌ تری نشان داد.
 
این تقابل وارد مرحله‌ ای شده که نه طرفین توان ادامه بی‌ هزینه آن را دارند و نه جرأت عبور کامل از آن را. چنین وضعیتی معمولاً پایدار نیست. یا به سمت یک توافق حداقلی برای کاهش تنش می‌ رود، یا با یک خطای محاسباتی به درگیری‌ای کشیده می‌شود که هیچ‌کدام واقعاً خواهانش نیستند. خستگی اگر مدیریت نشود، به‌جای عقب‌ نشینی، اغلب به انفجار منتهی می‌ شود.
 
در این میان، اسرائیل نقش متفاوتی دارد. برای اسرائیل، ایران یک تهدید بلند مدت و وجودی تلقی می‌ شود، نه صرفاً یک رقیب قابل مدیریت. به همین دلیل تل‌ آویو اغلب نقش محرک را بازی می‌ کند. بزرگنمایی تهدید، فشار رسانه‌ ای، عملیات‌ های محدود و تلاش برای هل دادن آمریکا به سمت درگیری مستقیم. اما آمریکا همیشه با این فشار هم‌ مسیر نیست. منافع واشنگتن و تل‌ آویو هم‌ پوشانی دارد، اما یکی نیست. اسرائیل ممکن است از یک جنگ محدود یا حتی گسترده استقبال کند، چون هزینه اصلی آن را آمریکا می‌دهد و ایران تضعیف می‌شود. آمریکا نگران پیامدهای زنجیره‌ای چنین جنگی است. اینجاست که اسرائیل گاهی برای آمریکا پوشش هم می‌ شود. اقداماتی که تنش را بالا می‌ برد، بدون آنکه واشنگتن رسماً وارد جنگ شود.
 
بنابراین، محتمل ترین سناریو در این شرایط، تنش های  کنترل‌ شده مقطعی است. ناو های جنگی که در خلیج فارس مستقر شده اند، برای جنگ نیامده‌ اند. برای کنترل نرفتن اوضاع به سمت جنگ آمده‌اند.  در منطق نظامی آمریکا، استقرار ناو، صرفا تصمیم به جنگ نیست بیشتر به خاطر مدیریت بحران از نزدیک است. آمریکا می‌خواهد به ایران بگوید اگر خط قرمزها رد شوند، من اینجا هستم.

اگر آمریکا قصد جنگ تمام عیار را داشت، شاهد تخلیه دیپلمات ها از خاورمیانه بودیم. اجماع سازی بین‌ المللی می‌دیدیم، لحن رسانه ای بسیار شدید می شد و مهم‌ تر از همه هدف جنگ به طور رسمی تعریف می شد. هیچ کدام از اینها تا الان اتفاق نیفتاده.
در نتیجه، ناوها آمده‌ اند تا جنگ نشود، اما اگر جنگی ناخواسته شروع شود، نقطه آغازش دقیقاً همین‌ جا خواهد بود.
 
لذا باید گفت،  خاورمیانه نه قربانی تهدید ایران، بلکه قربانی سیاست‌ های بی‌ مسئولانه آمریکا و ماجراجویی وحشیانه  اسرائیل است. ترامپ امنیت منطقه را به ابزار نمایش قدرت و فشار سیاسی تبدیل کرده و اسرائیل با هل‌ دادن بحران به لبه جنگ، هزینه بقای خود را بر دوش دیگران انداخت. این ترکیب خطرناک، بدون داشتن هیچ طرحی برای پایان بحران، منطقه را عمداً در وضعیت نه جنگ، نه صلح نگه داشته است.
 
مهدی حسینی- خبرگزاری جمهور