پاکستانی‌ها در راه کابل؛ طرح سازش یا کنترل تنش؟

محمد اسحاق‌دار؛ معاون نخست‌وزیر و وزیر خارجه پاکستان به دعوت طالبان روز شنبه به کابل سفر کرد و با مقام‌های ارشد طالبان شامل ملا حسن، ملا برادر و امیرخان متقی دیدار خواهد داشت.

 

وزارت خارجه پاکستان، روز جمعه در بیانیه‌ای نوشت که این گفت‌وگوها طیف وسیعی از روابط پاکستان و افغانستان را در بر می‌گیرد و بر راه‌ها و ابزارهای تعمیق همکاری در همه زمینه‌ها از جمله روی امنیت، تجارت، اتصال و روابط مردم با مردم تمرکز خواهد داشت.

 

این وزارت گفته که سفر اسحاق‌ دار به کابل بازتابی از تعهد پاکستان برای تقویت تعامل پایدار با افغانستان است.

 

این سفر درست چند روز بعد از سفر محمد صادق؛ فرستاده ویژه پاکستان در امور افغانستان به کابل و همچنین سفر نورالدین عزیزی؛ وزیر صنعت و تجارت طالبان به پاکستان صورت می‌گیرد. 

 

اگرچه وزارت خارجه پاکستان اعلام کرده که سفر اسحاق‌دار به کابل به دعوت طالبان انجام می‌شود؛ اما کارشناسان می‌گویند که به احتمال قوی ارتباطات اخیر میان طالبان و پاکستان، زمینه ساز سفر معاون نخست وزیر و وزیر خارجه این کشور به کابل شده است. 

 

به عبارت واضح‌تر، اسلام آباد احتمالاً به این نتیجه رسیده که تعامل با طالبان موثر است و سفر اسحاق دار به کابل می‌تواند از حجم تنش‌ها و بحران‌های جاری در رابطه دوطرف به طور قابل توجهی بکاهد و وضعیت بحرانی و تنش آلود کنونی را به سمت کنترل تنش‌ها و حتی احتمال دستیابی به یک سازش پایدار هدایت کند. 

 

اینکه در پشت پرده چه اتفاقاتی رخ داده و اسلام آباد تا چه اندازه نسبت به چراغ سبز طالبان درباره سازش بر سر مسائل تنش زا اطمینان حاصل کرده مشخص نیست؛ اما رسانه‌های پاکستانی اخیرا ادعا کرده‌اند که رویکرد طالبان افغان نسبت به طالبان پاکستانی تغییر کرده و رهبران طالبان به پاکستان اطمینان داده اند که برای مهار تی تی پی و کمک به تامین امنیت پاکستان در قبال اقدامات تروریستی و حملات جدایی‌طلبان قومی گام‌های ملموس و موثری را برمی‌دارند.

 

این در حالی است که فرماندهان تی تی پی و ارتش آزادی بخش بلوچ همچنان در بخش‌هایی از افغانستان به ویژه در مناطق مرزی با پاکستان فعال هستند و از آنجا عملیات نظامی خود علیه اهداف امنیتی و دولتی در پاکستان را رهبری و سازماندهی می‌کنند. 

 

حدود دو هفته پیش یک انفجار مهیب در قندهار رخ داد که اگرچه طالبان ادعا کردند که این رویداد ناشی از انفجار مواد منفجره قدیمی بوده؛ اما بعداً فاش شد که یک حمله سازماندهی شده بر نشست مشترک فرماندهان تی تی پی و ارتش آزادی بخش بلوچ بوده است. 

 

بر بنیاد این گزارش، حمله یادشده کوتاه زمانی پس از پایان نشست مشترک این دو نیروی ضد پاکستانی انجام شد و هدف مورد نظر آنگونه که انتظار می‌رفت محقق نشد. 

 

کارشناسان مسائل نظامی می‌گویند شاید آن حمله که در قلب قندهار و مرکز قدرت ملا هبت الله آخوندزاده؛ رهبر طالبان صورت گرفت، تاثیر عمیقی بر تغییر رویکرد رهبران طالبان نسبت به تی تی پی و سایر گروه‌های ضد پاکستانی داشته است. 

 

به باور آنان، پاکستانی‌ها احتمالاً با این حمله این پیام را به طور مستقیم به رهبر طالبان مخابره کردند که اگر حمایت از تی تی پی و دیگر گروه‌های جدایی طلب ضد دولتی در پاکستان متوقف نشود، کانون‌ها و مراکز استقرار رهبران طالبان از جمله شخص ملا هبت الله آخوندزاده نیز ممکن است به اهداف مشروع برای جنگنده‌ها و پهپادهای پاکستانی تبدیل شوند.

 

نکته دیگر این است که فشار فزاینده ناشی از اخراج گسترده مهاجران و پناهجویان افغان از پاکستان بر طالبان، وضعیت را به شدت بحرانی کرده و مدیریت بحران با توجه به منابع محدود رژیم طالبان یک چالش عمده جدید را در افغانستان به وجود آورده و به بحران انسانی در کشور که حتی پیش از آغاز مرحله دوم اخراج پناهجویان و مهاجران افغان از پاکستان نیز بسیار حاد و شدید بود دامن زده است. 

 

به این ترتیب، طالبان نیز به شدت نیازمند دستیابی به راه حلی سریع برای مهار این بحران‌ها هستند و به همین دلیل شاید با تعدیل مواضع خود در زمینه حمایت از تروریست‌های پاکستانی، دولت اسلام آباد را به یافتن راه حل‌های سیاسی و صلح‌آمیز به منظور کنترل و کاهش تنش و توافق بر یک طرح سازش ترغیب کنند.

 

در این میان اما گروهی از کارشناسان می‌گویند که دستیابی به یک توافق پایدار و استراتژیک میان طالبان و پاکستان با توجه به بحران‌های چندگانه جاری در رابطه دوطرف، دست کم در آینده نزدیک دشوار است. آن‌ها به عنوان نمونه تاکید می‌کنند که شاید رهبران طالبان نسبت به رویکرد حمایت از بی چون و چرا از تی تی پی برای ادامه مبارزات نظامی علیه ارتش پاکستان تغییراتی ایجاد کنند؛ اما این تغییرات راهبردی، ریشه‌ای و دائمی نخواهد بود. 

 

رهبران طالبان شاید تی تی پی را وادار کنند که پایگاه‌ها و پناهگاه‌های خود در مناطق مرزی را به عمق خاک افغانستان منتقل کرده و دست کم برای مدتی از تشدید حملات مرگبار علیه اهداف پاکستانی پرهیز کند. 

این چیزی است که پاکستانی‌ها نیز بارها بر آن تاکید کرده اند؛ اما ناظران می‌گویند که حتی این اقدام نیز نمی‌تواند امنیت شکننده پاکستان تضمین کرده و حملات تروریستی بالقوه علیه اهداف نظامی و امنیتی در این کشور را یک بار برای همیشه مهار و متوقف کند؛ زیرا مادامی که طالبان افغان توانایی لازم برای مواجهه موثر با بحران‌های جاری در داخل افغانستان از جمله بحران ناشی از بازگشت مهاجران را به دست آورند، تروریست‌های پاکستانی مورد حمایت طالبان نیز به ماموریت اصلی خود یعنی ادامه مقابله نظامی با ارتش و دولت پاکستان به منظور استقرار یک نظام به اصطلاح اسلامی در این کشور بازخواهند گشت.

 

محمدرضا امینی - جمهور