فصل جدید رابطه ترامپ و طالبان؛ نتیجه مبهم یک بازی پیچیده

امیرخان متقی؛ سرپرست وزارت خارجه طالبان می‌گوید که برخی مفاد توافقنامه دوحه از سوی امریکا از جمله آزادی زندانیان طالبان هنوز به طور کامل اجرا نشده‌اند.

 

متقی افزود که هرچند که فهرست جوایز برای دستگیری مقام‌های طالبان اخیرا برداشته شده‌؛ اما طبق توافقنامه دوحه، باید نام‌ مقام‌های طالبان از لیست‌های سیاه بین‌المللی حذف می‌شد که نشده است.

 

او سفر اخیر هیات امریکایی به کابل را نشانه‌ای از آغاز فصل جدید در روابط طالبان و واشنگتن خواند و ابراز امیدواری کرد که این روابط به‌تدریج گسترش یابد.

 

توافق‌نامه استعماری دوحه که طالبان را به قدرت بازگرداند و راه خروج نیروهای امریکایی از افغانستان پس از ۲۰ سال اشغال ناموفق را هموار کرد، مبنای روابط امروز و آینده امریکا و طالبان را تشکیل می‌دهد؛ توافقنامه‌ای که در پی ۱۸ ماه مذاکرات پنهانی و دوجانبه میان طالبان و امریکا بدون حضور حتی یک نماینده از مردم افغانستان به دست آمد و هنوز برخی از مفاد آن، پنهان و فوق سری باقی مانده و افکار عمومی افغانستان و جهان به آن دسترسی ندارند. 

 

با این حال هم امریکا و هم طالبان بارها ادعا کرده‌اند که توافق‌نامه دوحه به طور کامل اجرایی نشده و یکدیگر را به نقض عمدی و گسترده آن متهم کرده‌اند. ادعای تازه امیرخان متقی؛ سرپرست وزارت خارجه طالبان نیز بر همین اساس استوار است؛ زیرا طالبان انتظار داشتند که این توافق‌نامه استعماری نه تنها مسیر آنها برای رسیدن به قدرت در کابل را هموار سازد؛ بلکه تمامی زندانیان این گروه در زندان‌های خارجی از جمله گوانتانامو را به افغانستان بازگرداند و مهم‌تر از همه به رژیم طالبان به مثابه نماینده واقعی مردم افغانستان، مشروعیت ملی و بین‌المللی اعطا کند. 

 

از نظر طالبان، امریکا بزرگ‌ترین مانع در مسیر تحقق این اهداف است؛ زیرا از یک سو تنها طرف امضاکننده توافق‌نامه دوحه ایالات متحده است و در قبال اجرای مفاد این توافق‌نامه، تعهد مستقیم دارد و از جانب دیگر، طالبان به خوبی می‌دانند که همه کشورهای جهان منتظر تصمیم استراتژیک ایالات متحده درباره شناسایی رسمی این رژیم هستند و مادامی که امریکا موضع کنونی خود مبنی بر عدم شناسایی رژیم طالبان را تغییر نداده باشد هیچ کشوری به تنهایی قادر به این اقدام نیست و نمی‌تواند از عهده پذیرش هزینه‌های سیاسی و پیامدهای جانبی آن بربیاید.

 

در حوزه داخلی نیز حذف نام رهبران شبکه حقانی از فهرست سیاه اف بی آی در پی سفر هیات امریکایی به کابل، چیزی نیست که رهبران طالبان در قندهار را راضی کند. آنچه آنها انتظار دارند این است که امریکا گام‌ها و اقدامات خود را با خواسته‌های ملا هبت الله آخوندزاده هماهنگ کند نه سراج الدین حقانی؛ بنابراین مادامی که خواسته‌ها، انتظارات و پیش شرط‌های اصلی قندهار محقق نشده به نظر نمی‌رسد که آنچه از سوی ایالات متحده برای تسهیل تعامل با طالبان به ویژه جناح حقانی این رژیم صورت می‌گیرد، تغییری راهبردی در روابط دوطرف ایجاد کند و از میزان نارضایتی و بی‌اعتمادی رهبران قندهار نسبت به امریکا بکاهد.

 

با این حال، همانگونه که در اظهارات اخیر امیرخان متقی نیز مورد تاکید قرار گرفته طالبان با ایجاد کانال ارتباط مستقیم با امریکا و با درک این واقعیت که بدون همراهی و حمایت ایالات متحده هیچ اتفاق بزرگی در زمینه مشروعیت یافتن رژیم طالبان در مقیاس جهانی رخ نخواهد داد، امیدوار هستند که تحولات اخیر، راه را برای تعامل جدی‌تر میان طالبان به رهبری ملا هبت الله با دولت ترامپ در واشنگتن هموار سازد و این مستلزم اجرای بی قید و شرط و کامل توافقنامه استعماری دوحه است.

 

در این میان اما مشخص نیست که برنامه دولت ترامپ برای تعامل با طالبان و چشم انداز آینده آن دقیقاً چیست. اگر آنگونه که در پی سفر اخیر هیات امریکایی به کابل رخ داد امریکایی‌ها مصمم به بالا کشیدن سراج الدین حقانی و به زیر کشیدن ملا هبت الله باشند، به نظر نمی‌رسد که در آینده نزدیک، نتیجه تعامل ترامپ و طالبان دست کم آنگونه که قندهاری‌ها انتظار دارند مثبت، مطلوب و مفید باشد و از حجم بحران‌های سیاسی، امنیتی و اقتصادی رژیم حاکم بکاهد. 

 

از جانب دیگر، این واقعیت را نیز نباید نادیده گرفت که هدف امریکا تنها مشروعیت بخشیدن و برتری دادن به شبکه حقانی در جنگ قدرت جاری میان کابل و قندهار نیست؛ بلکه دولت فایده‌گرا و فرصت طلب دونالد ترامپ از مسیر تعامل با طالبان و تزریق هدفمند دالرهای کمکی به این رژیم به شدت ورشکسته و در آستانه فروپاشی، به دنبال تحقق اهداف استراتژیک خود از جمله تسلط دوباره بر پایگاه راهبردی بگرام است.

 

درست به همین دلایل است که علیرغم ابراز امیدواری چهره‌های نسبتاً دیپلماتیک طالبان مانند امیرخان متقی درباره آغاز فصل تازه رابطه امریکا و طالبان، چشم انداز این رابطه همچنان مبهم و نتیجه آن پیچیده و غیرقابل پیش‌بینی است. 

 

نرگس اعتماد - جمهور