بدخشان، کابوس بی‌پایان طالبان

 

یک منبع آگاه در ولایت بلخ به خبرگزاری جمهور می‌گوید که ملا فاضل مظلوم، معاون وزارت دفاع طالبان، در نشستی محرمانه در ۷ جوزا با ملا راشد، فرمانده امنیه ولایت بلخ، با لحنی تند و تهدیدآمیز خواستار خلع فوری سلاح فرماندهان محلی در بدخشان شده است.  

 

این منبع که نخواست نامش فاش شود، مدعی است که ملا فاضل در این نشست گفته: «خطرات جدی از ناحیه بدخشان متوجه حاکمیت ماست. بدخشانی‌ها برای چند دوره کلانی، حاکمیت کرده‌اند و خواه‌ناخواه دست به انقلاب می‌زنند. باید مانند پنجشیر، یک‌بار برای همیشه شکسته شوند.»  

 

او در ادامه تأکید کرده که ازبک‌ها و هزاره‌ها "فعلاً مطیع" هستند؛ اما بدخشان، به‌عنوان "مشکل اصلی"، باید فوراً سرکوب شود.  

 

این نشان می‌دهد که طالبان برای سرکوب گسترده در بدخشان آماده می‌شوند، زیرا از نظر آنها بدخشان در حال حاضر، تنها کانونی است که حاکمیت این گروه را تهدید می‌کند؛ چیزی که ریشه در تاریخ کهن بدخشان، به‌عنوان مرکز مبارزات عدالت‌خواهانه اقوام افغانستان علیه حاکمیت یکجانبه شاهان و سلاطین پشتون‌تبار دارد.  

 

ناظران مسائل امنیتی هشدار می‌دهند که سفرها، دیدارها، و توصیه‌های اخیر فرماندهان ارشد پشتون طالبان، به معنای آن است که بدخشان تبدیل به یک معضل وجودی برای رژیم حاکم شده و انتظار می‌رود طالبان یک برنامه گسترده سرکوب را در این ولایت عملیاتی کنند؛ برنامه‌ای که به نظر می‌رسد در گام نخست، اصلی‌ترین قربانی آن طالبان تاجیک‌تبار خواهند بود.  

 

پیش‌بینی می‌شود که در فرایند تصفیه بدخشان و سرکوب اعتراضات عدالت‌خواهانه مردم این ولایت توسط رژیم طالبان و پشتون‌های جنوبی وفادار به این رژیم، اغلب فرماندهان و شبه‌نظامیان تاجیک‌تبار وابسته به طالبان، خلع سلاح و منزوی شده و حتی تحت نظر قرار بگیرند تا در آینده هیچ خطری را متوجه حاکمیت بلامنازع پشتون‌ها و پروژه پشتونیزه‌سازی شمال افغانستان نکنند.  

 

در این میان، شاید فصیح‌الدین فطرت و چهره‌هایی مانند او که به مدارج بالای تشکیلات نظامی رژیم طالبان راه یافته‌اند نیز با کاهش شدید صلاحیت و مسئولیت روبه‌رو شوند؛ اما برای حفظ نظم و نیز کنترل و نظارت بر تحرکات احتمالی آنان، همچنان در سمت‌های سمبولیک ساختار سیاسی و اجرایی این رژیم باقی بمانند.  

 

فصیح‌الدین فطرت که سابقه عضویت در القاعده را نیز دارد و حتی گمانه‌زنی‌هایی در زمینه ارتباط او با داعش وجود دارد، در گذشته فداکاری‌های فراوانی برای غلبه طالبان بر جریان‌های مقاومت تاجیک در شمال افغانستان انجام داده و به همین دلیل، در میان طالبان به القاب تشریفاتی "فاتح شمال" و "فاتح پنجشیر" معروف است.  

 

با این حال، نشانه‌هایی وجود دارد مبنی بر اینکه پشتون‌های طالبان نسبت به قدرت و صلاحیتی که در اختیار او قرار گرفته، نگران هستند. تردیدی وجود ندارد که ناامنی‌ها، اعتراضات، و شورش‌های گاه‌به‌گاه بدخشان، بر دامنه این نگرانی‌ها می‌افزاید و عزم و اراده فرماندهان افراطی پشتون طالبان، از جمله ملا فاضل مظلوم و چهره‌هایی مانند او را برای خلع سلاح طالبان تاجیک‌تبار و محدود کردن صلاحیت‌های فرماندهان غیرپشتون این رژیم، تقویت و تشدید می‌کند.  

 

درست به همین دلایل است که علی‌رغم استفاده ابزاری پشتون‌های طالبان از فصیح‌الدین فطرت برای مقابله با جریان‌های مقاومت تاجیک در شمال افغانستان و نیز سرکوب اعتراضات و خیزش‌های مردمی در پنجشیر و بدخشان توسط او، اکنون به نظر می‌رسد که دامنه پروژه خلع سلاح طالبان تاجیک، به اطرافیان نزدیک خود او نیز رسیده و بعید نیست که در چارچوب مهار شورش‌های بدخشان، یک‌بار برای همیشه، افراد وابسته و وفادار به فصیح‌الدین فطرت نیز خلع سلاح شوند و فرماندهان تاجیک‌تبار، دیگر مانند گذشته قدرت و قابلیت سلطه بر سازوکارهای امنیتی شمال کشور را نداشته باشند.  

 

با این همه، تجربه نشان داده است که بدخشان و سایر ولایاتی که با شناسه مقاومت ضدطالبانی شناخته می‌شوند، همچنان کابوس بی‌پایان طالبان باقی خواهند ماند. تلاش‌های مذبوحانه افرادی مانند ملا فاضل مظلوم، نه‌تنها نخواهد توانست روحیه و اراده مقاومت علیه اقتدارگرایی پشتونی و سیطره یکجانبه ملیشه‌های جنوبی بر سرنوشت ساکنان شمالی را تضعیف کند، بلکه حتی این امکان نیز وجود دارد که تلاش برای سرکوب مستقیم و حذف سیستماتیک طالبان تاجیک‌تبار، هسته‌های مقاومت مردمی در این ولایات را تقویت کند و به اعتراضات پراکنده کنونی، انگیزه و اراده مضاعف برای استمرار، انسجام، و گسترش اعطا کند؛ چیزی که در نهایت می‌تواند بدخشان را تبدیل به خاستگاه اولیه انقلاب ضدطالبانی کرده و دامنه این انقلاب را به‌سرعت به سایر مناطق شمال کشور و در نهایت، سراسر کشور توسعه دهد.  

 

عبدالمتین فرهمند - جمهور