عید قربان طالبان؛ غیبت حقانی، حضور هبت‌الله

 

این در حالی بود که ملا هبت‌الله آخندزاده، رهبر غایب طالبان، در قندهار سخنرانی کرد.  

 

همزمان، در ارگ کابل، ملا محمد حسن، نخست‌وزیر طالبان، مراسم نماز عید را برگزار کرد؛ اما در فاصله‌ای نزدیک به ارگ، مولوی عبدالکبیر، وزیر مهاجرین طالبان، به‌صورت جداگانه نماز عید را اقامه کرد.  

 

غیبت سراج‌الدین حقانی، وزیر داخله‌ی رژیم طالبان و رهبر شبکه‌ی حقانی، بار دیگر به شک و پرسش‌ها درباره‌ی اختلافات داخلی رهبران این گروه دامن زده و گمانه‌زنی‌های گسترده‌ای را درباره‌ی وضعیت حقانی در تشکیلات این رژیم برانگیخته است.  

 

کارشناسان می‌گویند که علی‌رغم تأکید مکرر رهبر طالبان و شماری از هواداران او بر حفظ اتحاد و خودداری از اختلاف، به نظر می‌رسد که سراج‌الدین حقانی همچنان برخلاف جریان آب شنا می‌کند و به مواضع پیشین خود مبنی بر رویارویی با تصمیمات و اقدامات رهبر خودکامه‌ی طالبان ادامه می‌دهد.  

 

با این حال، به نظر نمی‌رسد که غیبت سراج‌الدین حقانی در مراسم عید قربان و حتی خودداری او از صدور یک پیام ساده به مناسبت این عید، نشان‌دهنده‌ی نوعی اعتراض از سوی او علیه جریان حاکم و تسلط اقتدارگرایانه‌ی حلقه‌ی قندهار بر سازوکارهای حکومتی رژیم باشد.  

 

این موضوع پیش‌تر نیز مطرح بوده است، زیرا سراج‌الدین حقانی و بسیاری از رهبران مخالف سیاست‌های ملا هبت‌الله آخوندزاده نسبت به حاکمیت و سلطه، از مناسبت‌هایی مانند عید برای طرح انتقادات و اعتراضات خود استفاده می‌کردند. به این ترتیب، پیام‌های عیدی یکی از اصلی‌ترین بسترها برای ابراز اعتراضات رهبران مخالف ملا هبت‌الله آخوندزاده محسوب می‌شد؛ چیزی که به نظر می‌رسد در عید قربان امسال وجود نداشت و تنها رهبر طالبان و هواداران او بودند که به طور یک‌جانبه تریبون‌های عید را در اختیار داشته و به تبلیغ پیام‌ها و خواسته‌های خود پرداختند.  

 

بنابراین، غیبت سراج‌الدین حقانی در مراسم عید قربان، پیش از آنکه نشان‌دهنده‌ی نارضایتی و اعتراض او نسبت به شیوه‌ی حکومت‌داری اقتدارگرایانه‌ی ملا هبت‌الله آخوندزاده و حلقه‌ی قندهار باشد، به این پرسش دامن می‌زند که به‌راستی، سراج‌الدین حقانی اکنون چه جایگاهی در حکومت طالبان دارد و پس از حذف خونبار کاکای پرنفوذش، خلیل‌الرحمان حقانی، و تنش‌هایی که پس از آن با رهبر طالبان پیدا کرد، اکنون در چه وضعیتی قرار دارد و سرنوشت آینده‌ی او چه خواهد شد؟  

 

شماری از ناظران می‌گویند که با توجه به حضور قدرتمند ملا هبت‌الله آخوندزاده و طیف رهبران طرفدار او در شهرهای مختلف افغانستان در روز عید قربان، غیبت سراج‌الدین حقانی و برخی دیگر از چهره‌های نزدیک به او در این مراسم، نشانه‌ی واضحی از تسلط قندهار بر معادلات قدرت و موفقیت حلقه‌ی قندهار در تضعیف شبکه‌ی حقانی و کاهش نفوذ و سیطره‌ی آن بر دستگاه‌های سیاسی، اجرایی، و امنیتی رژیم طالبان است.  

 

موضوع مهمی که به این گمانه دامن می‌زند و آن را تقویت می‌کند، این است که سراج‌الدین حقانی نه‌تنها در نماز عید حضور نیافت، بلکه حتی از صدور یک پیام به مناسبت عید قربان نیز خودداری کرد. این امر احتمالاً به معنای آن است که او به شدت محدود شده و حتی قادر به صدور پیام و تبریک یک مناسبت مهم مذهبی در میان طالبان نیست.  

 

نکته‌ی جالب توجه دیگر این است که ملا هبت‌الله آخوندزاده، که در غیاب سراج‌الدین حقانی تریبون عید قربان را در اختیار داشت و با استفاده از آن به طرح دیدگاه‌ها و مواضع مهم خود در حوزه‌ی سیاست داخلی و خارجی رژیم طالبان پرداخت، به‌طور کم‌سابقه‌ای بر امریکا حمله کرد و کسانی را که دم از دوستی و برقراری رابطه با واشنگتن می‌زنند نیز مورد توبیخ، تحقیر، و سرزنش قرار داد. اگرچه ملا هبت‌الله آخوندزاده در این بخش از سخنانش در روز عید قربان از هیچ فرد یا گروهی نام نبرد، اما بسیاری از ناظران معتقدند که منظور او سراج‌الدین حقانی و رهبران همسو با وی در حوزه‌ی توسعه‌ی تعامل با آمریکا و عادی‌سازی رابطه با واشنگتن بوده است.  

 

اگر این برداشت درست باشد، معنای آن این است که ملا هبت‌الله آخوندزاده در سخنرانی خود در خطبه‌های نماز عید قربان در قندهار، نه‌تنها به آمریکا حمله کرد، بلکه با بروز و بیان عمق کینه، نفرت، و خصومت خود نسبت به آمریکا و متحدان آن در داخل تشکیلات این رژیم، آنها را آماج انتقادات سخت و کم‌سابقه قرار داد.  

 

نرگس اعتماد- جمهور