چرا پاکستان رژیم طالبان را به رسمیت نمی‌شناسد؟

 

او با اشاره به اهمیت افغانستان در سیاست خارجی پاکستان گفت: «افغانستان کشور همسایه ماست. ما همواره تأکید کرده‌ایم که صلح و ثبات آن کشور برای امنیت پاکستان حیاتی است؛ اما متأسفانه از سال ۲۰۲۱، با وجود تلاش‌های ما، هیچ رابطه دیپلماتیکی بین دو کشور برقرار نشده است.»

 

او افزود: «من برای یک روز کامل در افغانستان بودم و به‌صورت مستقیم با مقام‌ها در کابل (طالبان) گفتگو کردم. این سفر بخشی از تلاش‌های ما برای ازسرگیری روابط و کاهش تنش‌ها بود.»

 

این در حالی است که پاکستان یکی از سه کشوری بود که در دوره اول حاکمیت رژیم طالبان، آن را به رسمیت شناخته بود؛ اما در دوره دوم بازگشت طالبان به قدرت، نه‌تنها این رژیم را به رسمیت نشناخت، بلکه روابط کابل و اسلام‌آباد روزبه‌روز به تیرگی گرایید و مرزبانان دوطرف همه‌روزه در مرزهای طولانی میان دو کشور درگیر نبردهای خونین و مرگبار بوده‌اند.

 

با این همه، هیچ تردیدی وجود ندارد که پاکستان انتظار داشت با بازگشت دوباره طالبان به قدرت، افغانستان بار دیگر به حوزه نفوذ استراتژیک این کشور تبدیل شود؛ به یک رژیم دست‌نشانده اسلام‌آباد در کابل که پروژه‌های بلندپروازانه جنرال‌های راولپندی را یک‌به‌یک اجرا خواهد کرد.

 

طالبان نیز که بخشی از موفقیت‌ها و پیروزی‌های خود در مسیر بازگشت به قدرت را مدیون حمایت‌های بی‌دریغ دولت، ارتش و سازمان جاسوسی پاکستان بودند، و از جانب دیگر بسیاری از مقامات این رژیم نه‌تنها سابقه تحصیل در مدارس دیوبندی را داشتند، بلکه حتی دارای تابعیت پاکستانی نیز بودند، مشکل زیادی در تأمین اهداف و تحقق منافع هژمونیک پاکستان در افغانستان نداشتند.

 

نوشیدن قهوه پیروزی توسط جنرال فیض حمید، رئیس وقت سازمان جاسوسی آی اس آی، در نخستین روزهای بازگشت دوباره طالبان به قدرت در هوتل کابل سرینا نیز این برداشت را تأیید می‌کرد.

 

در این میان اما یک مانع بزرگ وجود داشت که به نظر می‌رسد هیچ‌یک از دوطرف به آن توجه چندانی نکرده بودند: گروه تروریستی طالبان پاکستانی یا تی‌تی‌پی.

 

رهبران رادیکال طالبان تعهد برادرانه‌ای در قبال حمایت از گروه‌های تروریستی داشتند که در طول دوران جنگ با آن‌ها همکاری کرده بودند. سهم تی‌تی‌پی در این کارزار بسیار وسیع و گسترده بود؛ به اندازه‌ای که رهبران طالبان نمی‌توانستند به‌سادگی آن را نادیده بگیرند و فداکاری‌ها و جان‌فشانی‌های برادران تروریست پاکستانی خود در فرایند را فراموش کنند.

 

بنابراین اکنون نوبت تروریست‌های پاکستانی بود که از همسنگران افغان خود برای رسیدن به اهداف شان، از جمله مقابله نظامی با ارتش پاکستان در مناطق قبایلی و راه‌اندازی یک کارزار خونین، مرگبار و طولانی برای استقرار یک نظام به‌اصطلاح اسلامی در این مناطق با الهام از الگوی همگنان شان در افغانستان، استعانت بجویند؛ فراخوانی که ظاهراً از سوی طالبان افغان بی‌جواب نماند و همین امر، خشم و ناامیدی و نارضایتی کارفرمایان پاکستانی طالبان را برانگیخت و به رابطه‌ای که روزگاری عمیق و استراتژیک به نظر می‌رسید، به‌سرعت پایان داد و جای آن را تنش، تقابل و تخاصم گرفت.

 

بنابراین، همان‌گونه که در اظهارات تازه محمد اسحاق‌دار، وزیر خارجه و معاون نخست‌وزیر پاکستان نیز تصریح شده، علی‌رغم تلاش اسلام‌آباد برای ترمیم روابط با طالبان و رفع موانع موجود در مسیر شناسایی رسمی این رژیم، از جمله قطع ارتباط طالبان افغان با تروریست‌های پاکستانی، این امر محقق نشد و به همین دلیل پاکستان برخلاف دوره اول حاکمیت رژیم طالبان، همانند دیگر کشورهای جهان، این رژیم را به رسمیت نشناخته و چه‌بسا نگران تحکیم حاکمیت و تثبیت قدرت طالبان در افغانستان و در نتیجه تقویت و توسعه تروریزم فرامرزی در این کشور است.

 

نکته ناامیدکننده برای پاکستانی‌ها این است که طالبان در دوره دوم حاکمیت خود تلاش‌های فشرده‌ای را به راه انداختند تا از تعلق همه‌جانبه به پاکستان بکاهند و با تنوع بخشیدن به روابط خارجی خود، بسیاری از بازیگران منطقه‌ای و بین‌المللی را وارد تعامل کنند تا به این ترتیب، آثار و پیامدهای ناشی از فشارهای فزاینده پاکستان بر افغانستان تحت سلطه طالبان را به حداقل ممکن کاهش دهند و سران اسلام‌آباد و جنرال‌های راولپندی در استفاده از کارت‌های سنتی خود برای تحت فشار قرار دادن حاکمان افغانستان ناتوان و ناکام بمانند.

 

اینکه در حال حاضر کشوری مانند روسیه ـ که بسیاری از رهبران کهنسال‌تر رژیم طالبان تجربه جنگ با شوروی پیشین در دوران اشغال افغانستان را نیز دارند ـ رژیم طالبان را به رسمیت می‌شناسد، اما پاکستان که طالبان را به وجود آورده و در به قدرت رسیدن این گروه با تمام توان کمک کرده است، همچنان از این اقدام پرهیز می‌کند، یکی از دلایل آن، به‌جز عهد آهنین طالبان در حمایت از تروریست‌های پاکستانی، موفقیت غیرقابل‌انکار طالبان در کاهش وابستگی به پاکستان و راه‌اندازی طیفی از تعاملات سیاسی، اقتصادی و استخباراتی با بازیگران تازه است.

 

عبدالمتین فرهمند - جمهور