گفتگوهای مستقیم پاکستان با پدرخوانده‌ تروریست‌ها

 

در بیانیه‌ی وزارت داخله‌ی طالبان اشاره‌ای به درخواست جانب پاکستانی درباره‌ی تحریک طالبان پاکستان نشده است.

 

سراج‌الدین حقانی در این دیدار گفته است که ایجاد فضای اعتماد می‌تواند مشکلات موجود را حل کند. او افزود: «افغانستان و پاکستان دو کشور همسایه‌ی اسلامی هستند که مشترکات زیادی دارند و باید روابط خود را بر پایه‌ی همکاری تقویت کنند.»

 

در حالی که محسن نقوی، وزیر داخله‌ی پاکستان، در کابل با سراج‌الدین حقانی، سرپرست وزارت داخله‌ی رژیم طالبان، درباره‌ی مبارزه‌ی مشترک با تروریزم صحبت می‌کرد، در آن‌سوی مرز، در ایالت خیبرپختون‌خواه پاکستان، گروه تروریستی تی‌تی‌پی با سازماندهی یک حمله‌ی مرگبار دیگر، تأکیدی مجدد بر این واقعیت کرد که تروریزم عمیق‌تر، پرقدرت‌تر و ریشه‌دارتر از آن است که در نتیجه‌ی یک سفر و دیدار دوجانبه، حتی با پدرخوانده‌ی تروریزم منطقه‌ای، قابل حل‌وفصل باشد.

 

با این حال، این‌بار به نظر می‌رسد که پاکستان برای حل بحران امنیتی و مهار تروریست‌های ضد دولتی، به سراغ مرجع اصلی رفته است: سراج‌الدین حقانی، رئیس شبکه‌ی مخوف حقانی و وزیر داخله‌ی رژیم طالبان.

 

پاکستانی‌ها بیش از هر کشور دیگری، سراج‌الدین حقانی را می‌شناسند. آن‌ها از روابط پیچیده‌ی او با گروه‌های تروریستی منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای آگاه هستند و توانایی او در مدیریت تروریست‌های فعال در سراسر منطقه را به‌درستی درک می‌کنند.

 

علاوه بر این، اسلام‌آباد از این واقعیت آگاه است که هیچ‌کس دیگری در درون رژیم طالبان به اندازه‌ی سراج‌الدین حقانی به پروژه‌های امنیتی و استخباراتی پاکستان در افغانستان وفادار نیست. اگر قرار است تغییری در معادلات امنیتی منطقه و به‌ویژه در زمینه‌ی مقابله با هسته‌های تروریستی رخ دهد، این امر بیش از هر مرجع دیگری از طریق شبکه‌ی حقانی و رهبر مخوف و مرموز آن قابل دستیابی است.

 

با این حال، واقعیتی را نباید نادیده گرفت: قدرت سراج‌الدین حقانی در ترکیب تشکیلات رژیم طالبان به‌شدت تضعیف شده است و او شاید دیگر مانند گذشته قادر به اعمال اراده‌ی کارفرمایان خارجی خود، از جمله سازمان جاسوسی ISI و سایر نهادهای اطلاعاتی منطقه و جهان، در افغانستان نباشد.

 

پاکستانی‌ها می‌دانند که در نتیجه‌ی تنش‌های داخلی و جنگ شدید بر سر قدرت در درون ساختار طالبان، قدرت شبکه‌ی حقانی به‌شدت محدود شده و نقش‌آفرینی سراج‌الدین حقانی در معادلات امنیتی به طرزی چشمگیر کاهش یافته است.

 

بنابراین، دیدار محسن نقوی، وزیر داخله‌ی پاکستان، با سراج‌الدین حقانی، وزیر داخله‌ی طالبان، در کابل، اگر از یک سو نشان‌دهنده‌ی نفوذ سنتی رهبر شبکه‌ی حقانی بر گروه‌های تروریستی منطقه‌ای از جمله تحریک طالبان پاکستانی باشد، از سوی دیگر شاید این واقعیت را نیز در خود مستتر داشته باشد که تلاش پاکستان برای اثرگذاری بر رویکرد طالبان نسبت به حمایت از گروه‌های جهادی و تروریستی منطقه‌ای ادامه دارد؛ و در نهایت اسلام‌آباد تشخیص داده است که سراج‌الدین حقانی، علی‌رغم کاهش قدرت و محدود شدن صلاحیتش، آخرین گزینه برای این تلاش‌ها محسوب می‌شود.

 

با همه‌ی این احوال و صرف‌نظر از تمام ارزیابی‌های اشاره‌شده، آنچه به‌تازگی در پاکستان اتفاق افتاد، نشان‌دهنده‌ی عزم فرماندهان تی‌تی‌پی برای ادامه‌ی مبارزه‌ی مسلحانه علیه ارتش پاکستان به‌ویژه در ایالت بحران‌زده‌ی خیبرپختون‌خواه است—اقدامی که نشان می‌دهد بحران امنیتی جاری در پاکستان ریشه‌دارتر از آن است که با تلاش‌های سیاسی قابل مهار باشد؛ تلاش‌هایی که اکنون در چارچوب گفتگوهای مستقیم پاکستان با پدرخوانده‌ی تروریست‌ها صورت می‌گیرد و شاید آخرین اقدام سیاسی برای حل یک بحران امنیتی باشد.

 

تجربه‌های گذشته اما ناامیدکننده بوده‌اند؛ زیرا سراج‌الدین حقانی در اوایل حاکمیت طالبان نیز در این زمینه نقش‌آفرینی کرد و با میانجی‌گری برای استقرار آتش‌بس و آغاز گفتگوهای سیاسی، تلاش کرد هم فرماندهان تی‌تی‌پی و هم کارفرمایان پاکستانی‌اش را راضی نگه دارد، اما این تلاش‌ها با سقوط دولت عمران خان و تغییر حکمرانان اسلام‌آباد متوقف شد و در نهایت چرخه‌ی خشونت‌های مرگبار در پاکستان شدت گرفت—اتفاقی که بی‌تردید طالبان حامی عمران خان، و برخی بازیگران منطقه‌ای از جمله هند در آن نقش داشتند.

 

در چنین شرایطی، علی‌رغم خوش‌بینی‌های محتاطانه‌ای که در اسلام‌آباد شکل گرفته، نه ترمیم روابط آسیب‌دیده‌ی طالبان با پاکستان که مشروط به مهار تی‌تی‌پی و توقف حملات تروریستی از مبدا افغانستان است، و نه حل دائمی نزاع جاری در مناطق بحران‌زده، به‌ویژه وزیرستان و بلوچستان، به‌سادگی و در آینده‌ای نزدیک امکان‌پذیر به نظر می‌رسد.

 

عبدالمتین فرهمند - جمهور