شکست دیپلماسی، تشدید بحران

 

درانی تأکید کرده که ادامه این وضعیت می‌تواند به مسدود ماندن مرز میان دو کشور، توقف تجارت و رفت‌وآمد مسافران منجر شود و در نهایت، «مردم عادی آسیب ببینند».

 

او در پیام خود افزوده است که بن‌بست در مذاکرات استانبول به این معناست که طالبان افغانستان نمی‌خواهد به موضوع طالبان پاکستان (تی‌تی‌پی) بپردازد.

 

این اظهارات پس از آن مطرح شده که رسانه‌های پاکستانی از بن‌بست در گفت‌وگوهای طالبان و پاکستان در استانبول خبر داده‌اند.

 

همان‌طور که پیش‌تر پیش‌بینی شده بود، مذاکرات استانبول در نهایت شکست خورد و سومین دور گفت‌وگوهای طالبان و پاکستان نیز بدون نتیجه مشخص پایان یافت. این در حالی بود که در این دوره، رهبران دستگاه‌های استخباراتی و امنیتی طالبان و پاکستان ریاست هیات‌های مذاکره‌کننده را بر عهده داشتند؛ امری که از یک‌سو انتظارات از این دور مذاکرات را بالا برده بود و از سوی دیگر، خطر سازش‌ناپذیری دوطرف در قبال خواسته‌های طرف مقابل را تشدید کرده بود.

 

به این ترتیب، به نظر می‌رسد طالبان و پاکستان برای دستیابی به یک توافق جامع صلح با مشکلات و چالش‌های بزرگی روبه‌رو هستند و خواسته‌های دوطرف به اندازه‌ای بزرگ، دشوار و غیرعملی است که دستیابی به یک سازوکار قابل اجرا برای استقرار صلح و آتش‌بس در روابط دوجانبه را ناممکن می‌سازد.

 

در این میان، فارغ از اینکه شکست دیپلماسی تا چه اندازه می‌تواند به تعمیق و تشدید بحران جاری در روابط دوجانبه منجر شود، پیامدهای بحران از تقابل مستقیم دوطرف فراتر خواهد رفت. همان‌گونه که در اظهارات آصف درانی نیز بازتاب یافته، هزینه‌های سنگین این تقابل را مردم عادی و شهروندان دو کشور خواهند پرداخت.

 

انسداد مرزها، تعمیق بحران اقتصادی در دو سوی مرز، تحمیل خسارات سنگین بر تاجران دو کشور، اعمال محدودیت‌های شدیدتر بر رفت‌وآمد مهاجران، به‌ویژه بیماران و افرادی که در افغانستان و پاکستان خانواده‌های مشترک دارند، و مهم‌تر از همه، اعمال سخت‌گیرانه‌ترین رژیم‌های برخورد با مهاجران و پناه‌جویان افغان در پاکستان و اخراج گسترده و میلیونی آنان از آن کشور، بخشی از تبعات و پیامدهای بحران در روابط دوجانبه است.

 

شاید این بحران‌ها برای هیچ‌یک از دوطرف، یعنی طالبان و دولت پاکستان، اهمیت چندانی نداشته باشد یا در درجه دوم اهمیت قرار گیرد، اما واقعیت این است که ناامنی و بی‌ثباتی در دو سوی دیورند هزینه‌های هنگفتی برای شهروندان غیرنظامی، به‌ویژه در افغانستان، خواهد داشت. با توجه به بحران انسانی و شرایط دشوار اقتصادی در کشور، تنش در روابط دوجانبه با کشوری که بیشترین سهم را از بازار افغانستان دارد، سنگین، پرهزینه، توان‌فرسا و غیرقابل جبران و جایگزین خواهد بود.

 

آنچه ذکر شد، پیامدهای قابل پیش‌بینی تشدید بحران با پاکستان است. این در حالی است که بحران مورد اشاره ممکن است عواقب غیرقابل پیش‌بینی نیز داشته باشد که در صورت بروز، وضعیت وخیم‌تر از هر زمان دیگری خواهد شد. حتی این خطر وجود دارد که افغانستان بار دیگر به ورطه جنگ‌های خونین داخلی سقوط کند؛ زیرا پاکستان ظرفیت‌های لازم برای شعله‌ور کردن جنگ داخلی در افغانستان را دارد و به‌سادگی قادر است ثبات شکننده افغانستان تحت سیطره طالبان را آشفته کند.

 

به این ترتیب، شکست مذاکرات استانبول، به‌ویژه برای افغانستان تحت سیطره طالبان که در شرایط عادی نیز با بحران‌های بزرگ و توان‌فرسا دست‌وپنجه نرم می‌کند، یک پیام ناامیدکننده دارد؛ زیرا عموم شهروندانی که از سیطره طالبان ناراضی هستند، باید منتظر روزهای بدتری باشند. حتی اگر سردمداران اسلام‌آباد از تلاش برای سرنگونی رژیم طالبان خودداری کنند، فشارهای فزاینده بر جامعه مهاجران افغان مقیم این کشور و اخراج میلیونی آنان به‌تنهایی کافی است تا وضعیت در داخل افغانستان همچنان ملتهب و بحرانی باقی بماند و فشارهای مضاعف بر زیرساخت‌های اجتماعی و اقتصادی کشور روزبه‌روز تشدید شود.

 

این در حالی است که رژیم طالبان، به نظر می‌رسد این بار نیز مردم افغانستان را قربانی یکی دیگر از متحدان تروریست خود می‌کند و با حمایت بی‌چون‌وچرا از گروه یاغی و هراس‌افکن تی‌تی‌پی، حیات سیاسی، اقتصادی و امنیتی کشور را همانند دوره اول حاکمیت خود با خطرات وجودی روبه‌رو کرده است.

 

این نشان می‌دهد که برای این رژیم، تشدید بحران و افزایش فشار بر مردم افغانستان هیچ اهمیتی ندارد و تنها چیزی که مهم است، تعهد آهنین رهبران غیرمسئول آن در قبال متحدان تروریست خود، از جمله تی‌تی‌پی، القاعده و... است.

 

عبدالمتین فرهمند – جمهور