حمله اسلام‌آباد؛ آیا جغرافیای جنگ تغییر کرده است؟

 

شهباز شریف، نخست‌وزیر پاکستان نیز گفت: «تروریست‌های نیابتی» که هند «فعالانه» از آن‌ها «حمایت» می‌کند، در این حمله دست داشته‌اند.

 

او همچنین از طالبان افغانستان انتقاد کرد و افزود: «به هر میزان که این حملات با حمایت هند از خاک افغانستان را محکوم کنیم، باز هم کافی نیست.»

 

اسلام‌آباد، پایتخت پاکستان، سال‌ها از حملات مرگبار انتحاری در امان بود و به همین دلیل، انتظار نمی‌رفت تروریست‌ها بتوانند حمله‌ای خونین را در قلب پایتخت راه‌اندازی کنند. شاید یکی از دلایلی که این حمله واکنش‌های شدید و خشم و انزجار مقامات پاکستانی را برانگیخته، شکستن طلسم امنیت پایتخت باشد.

 

اما همان‌گونه که خواجه آصف نیز تصریح کرده، انجام این حمله نشان می‌دهد که جغرافیای جنگ تغییر کرده و تروریست‌های ضد پاکستانی دامنه حملات خود را از مناطق مرزی و قبایلی به قلب پایتخت گسترش داده‌اند.

 

در این میان، اگرچه خواجه آصف همچنان به تهدید طالبان حاکم بر افغانستان ادامه می‌دهد و هم‌زمان شهباز شریف، نخست‌وزیر پاکستان، انگشت اتهام را به سمت هند نشانه رفته است، اما واقعیت این است که حمله اسلام‌آباد معادلات امنیتی این کشور را دستخوش آشفتگی و بحران کرده و مقامات سیاسی و نظامی پاکستان را بیش از پیش نگران کرده است؛ زیرا همان‌گونه که تروریست‌ها تهدید کرده‌اند، ممکن است حملات مشابهی نیز در راه باشد. این بدان معناست که سیاست تقابلی سران اسلام‌آباد و جنرال‌های راولپندی نه‌تنها به تأمین امنیت پاکستان منجر نشده، بلکه نتیجه‌ عکس داشته و دامنه و جغرافیای جنگ را به مناطق امن‌تر توسعه داده است.

 

با این حال، چشم‌انداز امنیتی آینده پاکستان کاملاً به سیاست‌های این کشور و به‌ویژه واکنش آن به حمله اخیر بستگی دارد.

 

آنچه در اسلام‌آباد رخ داد، ممکن است پیامی باشد؛ پیامی از سوی کابل یا دهلی‌نو مبنی بر اینکه اگر همچنان بر آتش تنش‌ها بدمید و نفرت و خصومت ایجاد کنید، حملات بیشتری در راه خواهد بود؛ آن هم نه در مناطق قبایلی و ایالت‌های مرزی، بلکه حتی در خود اسلام‌آباد، پایتخت و کانون قدرت سیاسی پاکستان.

 

نکته قابل تأمل این است که حمله اسلام‌آباد تنها یک روز پس از حادثه‌ای مشابه در دهلی‌نو، پایتخت هند، رخ داده است. اگرچه مقامات هندی هنوز هیچ گروهی را متهم نکرده‌اند و نتایج تحقیقات درباره ماهیت انفجار موتر بمب‌گذاری‌شده در پایتخت این کشور همچنان نامشخص است، اما کارشناسان می‌گویند که توالی این رویدادها در پایتخت‌های دو همسایه متخاصم ممکن است حامل پیامی واحد باشد: تقابل نظامی دو قدرت اتمی در جنوب آسیا وارد مرحله تازه‌ای شده و نیروهای نیابتی و تروریست‌های تحت امر آن‌ها مأموریت جدید را بر عهده گرفته‌اند.

 

در این میان، همان‌طور که در تهدیدهای مقامات پاکستانی پس از حمله اسلام‌آباد بازتاب یافته، نگرانی وسیع و عمیقی درباره پیامدهای این رویداد برای افغانستان وجود دارد.

 

از نظر مقامات اسلام‌آباد و راولپندی، تروریست‌های ضد پاکستانی به‌طور مشترک از سوی طالبان حاکم بر افغانستان و هند حمایت می‌شوند و حمله اسلام‌آباد نیز ریشه در همین حمایت دارد.

 

صرف‌نظر از اینکه این اتهام تا چه اندازه عادلانه، صادقانه و واقع‌بینانه است، تردیدی وجود ندارد که وضعیت امنیتی و معادلات سیاسی در منطقه آشوب‌زده جنوب آسیا را دستخوش بحران‌های بزرگ خواهد کرد. به همین دلیل پیش‌بینی می‌شود که افغانستان در کانون این بحران‌ها قرار گیرد؛ کشوری که همواره تاوان سنگین نبردهای نیابتی و تقابل‌های غیرمستقیم میان قدرت‌های رقیب منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای را پرداخته و قربانی بازی‌های دیگران شده است.

 

آنچه بر این نگرانی می‌افزاید، این است که حاکمان کنونی کابل و قندهار به اندازه کافی از خرد راهبردی برای مدیریت بحران‌ها برخوردار نیستند و بیم آن می‌رود که این بار نیز امنیت، ثبات، صلح و منافع ملی افغانستان را قربانی یکی دیگر از متحدان تروریستی خود، یعنی تی‌تی‌پی کنند.

 

عبدالمتین فرهمند – جمهور