محتاطانه و نامطمئن؛ نگاهی به روابط هند و طالبان

 

اخیراً در سفر وزیر تجارت طالبان به دهلی توافق شد که به‌زودی خدمات حمل‌ونقل هوایی هند با افغانستان از سر گرفته شود.  

 

وزارت خارجه هند پیش‌تر نیز اعلام کرده بود که دهلی‌نو در حال بررسی چگونگی وظایف، مسئولیت‌ها و تقویت نیروی انسانی سفارت خود در کابل است. هند اخیراً یک تیم فنی را به سفارتش در کابل اعزام کرده است.  

 

موضع تازه وزارت خارجه هند درباره استقرار سفیر این کشور در کابل نشان می‌دهد که دهلی‌نو همچنان نسبت به روابط رو به توسعه با طالبان با تردید نگاه می‌کند و از پیامدهای این رویکرد مطمئن نیست.  

 

کارشناسان می‌گویند اختلافات ایدئولوژیک و وابستگی‌های آشکار و پنهان رهبران طالبان به پاکستان همچنان مهم‌ترین عواملی هستند که مانع توسعه بی‌پروای روابط میان دهلی‌نو و طالبان می‌شوند.  

 

اگرچه پاکستان در حال حاضر هم هند و هم طالبان را دشمن خود می‌داند و هر رویداد امنیتی در خاک این کشور را به دو همسایه متخاصم نسبت می‌دهد، اما در دهلی‌نو همچنان نسبت به چشم‌انداز رابطه با طالبان تردید وجود دارد. همین امر موجب شده تا مقامات هندی در زمینه توسعه روابط با طالبان محتاطانه و نامطمئن حرکت کنند.  

 

با وجود تلاش‌های طالبان برای گسترش همکاری‌های اقتصادی با هند ـ که در تازه‌ترین مورد در چارچوب سفر نورالدین عزیزی، وزیر صنعت و تجارت این رژیم به دهلی‌نو انجام شد ـ از نظر سیاسی و امنیتی همچنان بی‌اعتمادی بر روابط دوطرف غلبه دارد. یکی از نشانه‌های بارز این بی‌اعتمادی، رویکرد محتاطانه دهلی‌نو درباره ارتقای مأموریت دیپلماتیک خود در کابل به سطح سفیر است.  

 

اختلافات عمیق ایدئولوژیک میان هند و طالبان، روابط پیچیده این گروه با جریان‌های تروریستی منطقه‌ای، و حمایت آشکار برخی رهبران طالبان از جدایی‌طلبان کشمیری ـ که هند آن‌ها را تروریست می‌خواند ـ از دیگر دلایل تردید دهلی‌نو درباره گسترش روابط با طالبان محسوب می‌شود.  

 

امیرخان متقی، سرپرست وزارت خارجه طالبان، در جریان سفر پرحاشیه خود به دهلی‌نو از مرکز اسلامی دیوبند بازدید کرد؛ خاستگاه ایدئولوژی دیوبندی که بسیاری از رهبران طالبان تحت تأثیر آموزه‌های آن قرار دارند.  

 

این اقدام شاید از نظر مقامات دهلی‌نو ـ که سفر وزیر خارجه طالبان را کنترل می‌کردند ـ نوعی تلاش برای ترمیم روابط با طالبان و حتی انتقال وابستگی فکری و فرهنگی رهبران این گروه از پاکستان به هند بود؛ اما در عین حال می‌توانست نگرانی‌ها را در میان رهبران دهلی‌نو تقویت کند؛ زیرا گسترش روابط با طالبان ممکن است به جریان‌های افراطی و گروه‌های تروریستی مخالف سیاست‌های استعماری هند در کشمیر انگیزه مضاعف بدهد تا با الهام از طالبان در افغانستان و بهره‌برداری از حمایت‌های آشکار یا پنهان این گروه، مبارزات خود را تشدید کنند.  

 

به این ترتیب، هند به همان میزان که برای ایجاد فاصله میان طالبان و پاکستان تلاش می‌کند ـ بخشی از این تلاش شاید در قالب ارتباط طالبان با مرکز اسلامی دیوبند بود ـ به همان اندازه نسبت به نفوذ ایدئولوژیک طالبان و تأثیر آن بر جریان‌های جدایی‌طلب اسلامی و گروه‌های مخالف دولت نارندرا مودی نگران است؛ دولتی که به دلیل سیاست‌های ضداسلامی و نزدیکی به رژیم اسرائیل، نزد گروه‌های اسلامی و جهادی به شدت منفور محسوب می‌شود.  

 

علاوه بر این، همان‌گونه که پیش‌تر اشاره شد، هند همچنان نسبت به اهداف و نیات واقعی طالبان بدبین است و به‌طور خاص وابستگی برخی حلقه‌های قدرتمند در درون این رژیم به پاکستان را تهدیدی علیه خود قلمداد می‌کند.  

 

بنابراین به نظر می‌رسد سیاست‌گذاران هندی نوعی سیاست حساب‌شده، محتاطانه و مبتنی بر ملاحظات را در قبال طالبان در پیش گرفته‌اند. علی‌رغم چراغ سبز دهلی‌نو به چشمداشت‌های اقتصادی طالبان، آن‌ها در زمینه همکاری‌های سیاسی و امنیتی با رژیم حاکم بر افغانستان عمیقاً تردید دارند؛ تردیدی که حتی مانع از ارتقای مأموریت دیپلماتیک هند در کابل و استقرار سفیر رسمی این کشور شده است.  

 

نرگس اعتماد – جمهور