جاپان در مسیر مشروعیت‌بخشیدن به طالبان؟

 

آقای ابدالی گفت که افتخار می‌کند تا آخرین لحظه، پرچم ملی را بر فراز سفارت برافراشته نگه داشته است.

 

سفارت افغانستان در جاپان تاکنون از سوی سفیر و دیپلمات‌های حکومت پیشین اداره می‌شد؛ با این حال، این سفارتخانه اخیراً اعلام کرد که در مشورت با وزارت خارجهٔ جاپان، فعالیت‌های خود را متوقف می‌کند.

 

براساس اعلام سفارت افغانستان در توکیو، از تاریخ ۳۱ جنوری تمامی فعالیت‌های سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و کنسولی این نمایندگی تا اطلاع بعدی متوقف خواهد شد.

 

سفیر گماشتهٔ حکومت پیشین در جاپان ابراز امیدواری کرد که پرچم ملی «تا زمانی که یک نمایندهٔ مشروع افغان جایگزین شود» همچنان در سفارت افغانستان در توکیو برافراشته بماند.

 

این در حالی است که جاپان تاکنون رژیم طالبان را به رسمیت نشناخته؛ اما مانند ده‌ها کشور دیگر، با این رژیم رابطه دارد، سفارتخانهٔ خود را در کابل فعال نگه داشته و همچنان در زمینهٔ ارائهٔ کمک‌های بشردوستانه و پروژه‌های توسعه‌ای در افغانستان فعال است.

 

با این حال، تعطیلی سفارت افغانستان در توکیو نشان می‌دهد که به احتمال زیاد در پشت پرده، تغییراتی در روابط توکیو و طالبان در جریان است. اگرچه بعید به نظر می‌رسد که جاپان به‌طور کامل رژیم طالبان را به رسمیت بشناسد، اما برای تثبیت جایگاه خود در معادلات افغانستان و حفاظت از منافع راهبردی‌اش در منطقه، به‌ویژه در رقابت با بازیگرانی مانند چین، ناگزیر است همچنان با این رژیم در ارتباط باشد و در مناسبات سیاسی و اقتصادی افغانستان حضور داشته باشد.

 

یکی از دلایلی که جاپان را از برداشتن گام‌های بی‌پروا در مسیر شناسایی رسمی رژیم طالبان بازمی‌دارد، تعهد یا تظاهر این کشور به دموکراسی است. به بیان روشن‌تر، جاپان برخلاف کشورهایی مانند روسیه و چین، همچنان ناگزیر است به بدیهیات و ظواهر دموکراسی تظاهر کند و خود را به اصول بنیادین حقوق بشر ملتزم نشان دهد. بنابراین پیش‌بینی نمی‌شود که رژیم طالبان توسط توکیو به رسمیت شناخته شود یا سران جاپان، همانند همسایهٔ متخاصم خود ـ چین ـ طالبان را به‌طور دوفاکتو به رسمیت بشناسند و سفیر رسمی این گروه را در توکیو بپذیرند.

 

در مقابل، تعطیلی سفارت حکومت پیشین افغانستان در توکیو یک نشانهٔ مهم در زمینهٔ ایجاد تغییر در نوع نگاه و رابطهٔ جاپان و طالبان است. به همین دلیل بعید نیست که در گام بعدی، دولت توکیو مانند برخی کشورهای اروپایی تصمیم بگیرد به بهانهٔ حل مشکلات کنسولی و رسیدگی به وضعیت مهاجران و دانشجویان افغان مقیم آن کشور، دیپلمات‌های طالبان را بپذیرد و به این ترتیب، مسیر تعامل مستقیم جاپان و طالبان ـ علیرغم رویکرد ریاکارانهٔ توکیو به دموکراسی ـ هموارتر شود.

 

با این همه، در شرایطی که دولت جاپان با طالبان ارتباط داشت و حتی سفارت این کشور در کابل تحت سیطرهٔ طالبان همچنان فعال است، ادامهٔ فعالیت سفارت دولت سابق افغانستان در توکیو صرفاً اهمیت نمادین و تشریفاتی داشت و بر عدم مشروعیت رژیم طالبان تأکید می‌کرد؛ در غیر آن صورت، سفارتِ فاقد دولت موضوعیتی ندارد و نمی‌تواند از ساختاری نمایندگی کند که چهار سال قبل متلاشی شده و هیچ چشم‌اندازی برای بازگشت و احیای آن نیز وجود ندارد.

 

آنچه در حال حاضر و پس از تعطیلی کامل سفارت افغانستان در جاپان اهمیت دارد، این است که مقام‌های جاپانی به اصول و ارزش‌های ادعایی خود در زمینهٔ حقوق بشر، دولت فراگیر و مخالفت با سیاست‌های سرکوبگرانه، زن‌ستیزانه و ضدانسانی طالبان متعهد بمانند و اجازه ندهند اعمال نفوذ لابی‌های قدرتمند طالبان در عرصهٔ بین‌المللی، منافع کوتاه‌مدت سیاسی و اقتصادی، رقابت‌های فشردهٔ ژئوپلیتیک با چین و روسیه و... خطوط سرخ توکیو در مواجهه با رژیم‌های اقتدارگرا، نامشروع و ضدمردمی را کمرنگ کند و این کشور نیز همانند برخی دیگر از کشورهای عضو بلوک لیبرال‌دموکراسی، به بهانه‌هایی چون اخراج پناهجویان مجرم یا تسهیل خدمات کنسولی به مهاجران افغان، نمایندگان طالبان را در خاک خود بپذیرد و اماکن دیپلماتیک کشور را در اختیار یک رژیم نامشروع، بدنام و جنایتکار قرار دهد.

 

نرگس اعتماد – جمهور