این هشدار را جدی بگیرید

 

آیت‌الله سید علی خامنه‌ای، روز یکشنبه، ۱۲ دلو، با اشاره به اعزام گسترده تجهیزات نظامی امریکا به منطقه، گفت: «ملت ایران را از این چیزها نباید ترساند.»

 

رهبر جمهوری اسلامی ایران با اشاره به تهدیدهای ایالات متحده مبنی ‌بر حمله به ایران گفت که مردم کشورش تحت تاثیر این سخنان قرار نخواهند گرفت. او افزود: «ما شروع‌کننده نیستیم. ما نمی‌خواهیم به کسی ظلم کنیم. نمی‌خواهیم به کشوری حمله کنیم؛ اما ملت ایران به کسی که حمله و اذیت کند، مشت محکمی خواهد زد.»

 

هشدار تازه آیت‌الله خامنه‌ای مبنی بر این‌که هر اقدام نظامی امریکا علیه ایران می‌تواند به جنگی منطقه‌ای تبدیل شود، توصیف مختصر واقعیتی به نام قدرت سخت‌افزاری ایران برای دفاع از خود است. بربنیاد این موضع که در ایران، از فرماندهان نظامی تا کارگزاران سیاسی و اجرایی «فصل الخطاب» محسوب می شود، اگر رییس جمهور اقتدارگرای امریکا دوباره در موقعیت تصمیم‌گیری برای حمله به ایران قرار بگیرد و آن را جدی نگیرد، برای او و امریکا می‌تواند به یک اشتباه راهبردی مهلک تبدیل شود. او می‌گوید ایران آغازگر جنگ نخواهد بود؛ اما «مشت محکمی» به هر متجاوزی خواهد زد؛ معنای عملی این جمله در میدان، یعنی فعال شدن تمام ظرفیت موشکی، پهپادی و شبکه متحدان منطقه‌ای ایران علیه پایگاه‌ها، نیروها و ناوهای امریکا و همچنین رژیم اسرائیل و برخی متحدان عرب واشنگتن در منطقه.

 

واقعیت این است که امروز ساختار حضور امریکا در خاورمیانه به‌گونه‌ای است که بخش بزرگی از دارایی‌های نظامی‌اش در شعاع آتش ایران قرار دارد. ده‌ها هزار نظامی امریکایی در پایگاه‌های عراق، سوریه، کویت، بحرین، قطر، امارات و حتی عربستان مستقر هستند؛ پایگاه‌هایی که مختصات‌شان سال‌هاست شناخته شده و بسیاری از آن‌ها در فاصله چندصد کیلومتری مرزهای ایران قرار دارند. در کنار این‌ها، ناوهای هواپیمابر و رزم‌ناوهای امریکایی در خلیج فارس، دریای عمان و دریای عرب تردد می‌کنند؛ شناورهایی که هرچند به‌شدت محافظت می‌شوند؛ اما در صورت درگیری گسترده، به اهدافی بسیار پرهزینه و نمادین برای ایران تبدیل می‌شوند. اشتباه ترامپ در صورت انتخاب گزینه جنگ این است که تصور کند می‌تواند با چند حمله هوایی یا موشکی «کنترل‌شده» به ایران، هزینه را یک‌طرفه تحمیل کند؛ در حالی که میدان واقعی، به‌شدت ناپایدار، و برای امریکا بسیار آسیب‌پذیر است.

 

ایران طی دهه‌ها تحریم و فشار، روی دو حوزه به‌طور ویژه سرمایه‌گذاری کرده است: موشک و پهپاد. نتیجه این سرمایه‌گذاری، زرادخانه‌ای عظیم است که از موشک‌های کوتاه‌برد تا میان‌برد و دوربرد را شامل می‌شود و بخش بزرگی از پایگاه‌های امریکا در منطقه و همچنین سرزمین های اشغالی را در مدار برد خود قرار می‌دهد. این موشک‌ها فقط «برد» ندارند، بلکه دقت هدف گیری و قدرت تخریب آنها نیز نسبت به گذشته به‌طور محسوسی افزایش یافته است؛ حملات موشکی ایران به پایگاه عین‌الاسد در عراق در گذشته، نمونه‌ای از این دقت و توان برنامه‌ریزی‌شده بود. نمونه های واقعی تر را می توان در جنگ ۱۲ روزه ایران با امریکا و اسراییل، سراغ گرفت که برپایه آن، متجاوزان، با اعمال سانسور شدید، حتی اجازه ندادند رسانه ها و افکار عمومی در جریان پیامدهای ویرانگر و مرگبار موشک های ایرانی که از دفاع هوایی چندلایه امریکا و اسراییل و متحدان شان عبور کرده و به قلب تل آویو و سایر نقاط سرزمین های اشغالی اصابت می کردند، قرار بگیرندد. 

 

در یک سناریوی جنگی، باندهای پروازی، آشیانه‌های هواپیماها، مراکز فرماندهی، انبارهای مهمات و زیرساخت‌های انرژی و بندری در کشورهای میزبان نیروهای امریکایی، همگی می‌توانند در فهرست اهداف ایران قرار بگیرند. ترامپ به خوبی می داند که هر اصابت موفق، نه‌فقط خسارت مالی سنگین، بلکه یک شوک سیاسی و روانی در داخل امریکا و در میان متحدانش ایجاد می‌کند.

 

در کنار موشک‌ها، پهپادهای ایران لایه دیگری از قدرت نظامی این کشور را شکل می‌دهند. پهپادهای شناسایی و رزمی و انتحاری، با هزینه‌ای بسیار کمتر از موشک، می‌توانند در مقیاس انبوه به‌کار گرفته شوند و سامانه‌های دفاعی را در معرض اشباع قرار دهند. ترکیب موج‌های پهپادی با موشک‌های بالستیک و کروز، کار پدافند را به‌شدت پیچیده می‌کند؛ چون هر دسته، ارتفاع، سرعت و مسیر متفاوتی دارد و سامانه‌های دفاعی مجبور اند برای هر تهدید، موشک‌های رهگیری گران‌قیمت مصرف کنند. در یک جنگ فرسایشی، ذخایر موشک‌های رهگیر امریکا و متحدانش محدود است؛ اما ایران می‌تواند با تکیه بر تولید داخلی و هزینه پایین‌تر، فشار را ادامه دهد. این همان چیزی است که رهبر ایران وقتی می‌گوید «ملت ایران را از این چیزها نباید ترساند»، به‌طور ضمنی به آن تکیه دارد: اعتماد به توان بازدارندگی و پایداری در یک جنگ فرسایشی، کم هزینه و پردستاورد.

 

بعد دیگر ماجرا، شبکه متحدان و گروه‌های همسو با ایران در منطقه است. هر حمله امریکا به خاک ایران، به‌احتمال زیاد فقط یک درگیری دوطرفه نخواهد بود؛ حزب‌الله در لبنان، گروه‌های مسلح در عراق و سوریه، و نیروهای همسو در یمن و حتی غزه، می‌توانند جبهه‌های متعدد علیه منافع امریکا، رژيم اسرائیل و برخی دولت‌های عربی باز کنند. رژيم اسرائیل در این میان، در معرض تهدید مستقیم موشک‌های ایران و هم‌زمان هزاران راکت و موشک حزب‌الله قرار می‌گیرد؛ سناریویی که حتی با وجود سامانه‌های دفاعی پیشرفته، می‌تواند به اشباع پدافند و وارد شدن ضربات جدی به زیرساخت‌ها و شهرها منجر شود.

 

برای ترامپ، ورود به جنگی که رژيم اسرائیل را در چنین موقعیتی قرار دهد، از نظر سیاسی و راهبردی بسیار پرریسک است.

 

نکته مهم دیگر، مساله «پایان جنگ» است. حتی اگر امریکا بتواند در موج‌های اول حمله، برخی زیرساخت‌های نظامی ایران را هدف قرار دهد، پایان دادن به درگیری به‌هیچ‌وجه ساده نخواهد بود. ایران نشان داده که در جنگ‌های فرسایشی و نامتقارن، صبر و توان سازمان‌دهی طولانی‌مدت دارد. حملات موشکی و پهپادی می‌تواند به‌صورت دوره‌ای ادامه یابد، خطوط کشتیرانی و انرژی در خلیج فارس و دریای عمان ناامن می‌شوند و پایگاه‌های امریکا در عراق، سوریه و دیگر کشورها می‌توانند برای مدت طولانی در معرض تهدید باقی بمانند. این یعنی ترامپ، اگر ماشه را بکشد، وارد مسیری می‌شود که خروج آبرومندانه از آن بسیار دشوار است و هر عقب‌نشینی، به‌عنوان شکست تعبیر خواهد شد.

 

در این چارچوب، هشدار آیت‌الله خامنه‌ای درباره تبدیل شدن هر حمله امریکا به جنگی منطقه‌ای، در واقع توصیف یک معادله بازدارنده است: امریکا دارایی‌های متمرکز، گرانقیمت و آسیب‌پذیر در اطراف ایران دارد، در حالی که ایران ابزارهای متحرک، ارزان و متنوع برای ضربه زدن در سراسر منطقه در اختیار دارد. اشتباه مهلک ترامپ آن‌جاست که اگر این واقعیت را نادیده بگیرد و تصور کند که می‌تواند جنگی «کوتاه، محدود و کنترل‌شده» علیه ایران به راه بیندازد، در عمل ممکن است ماشه بحرانی را بکشد که نه‌فقط خاورمیانه، بلکه اقتصاد و سیاست داخلی امریکا و حتی حیات سیاسی و بقای امنیتی اسراییل را هم برای سال‌ها درگیر کند.

 

محمدرضا امینی - جمهور