پاکستان روی موج ترور و انفجار؛ چرا طالبان سکوت کردند؟

 

افتخار احمد در گفتگو با روزنامه دان گفت که در سال‌های اخیر حملات تروریستی فرامرزی از افغانستان به‌گونه چشم‌گیری افزایش یافته است.

 

او طالبان افغان را به پناه‌دادن و حمایت از گروه‌های مسلح متهم کرد و افزود که این گروه‌ها از خاک افغانستان علیه پاکستان فعالیت می‌کنند.

 

نماینده پاکستان تاکید کرد که طالبان به تعهدات خود در توافق دوحه مبنی بر جلوگیری از تروریزم فرامرزی عمل نکرده‌اند.

 

افزایش حملات مرگبار در پاکستان، به‌ویژه در ایالت بلوچستان، در کنار اظهارات تند نماینده پاکستان در سازمان ملل، تصویری روشن از بحرانی ارائه می‌دهد که ریشه‌های آن در تحولات پس از تسلط مجدد طالبان بر افغانستان و همچنین سیاست‌های چند دهه‌ای اسلام‌آباد نهفته است. عاصم افتخار احمد؛ سفیر پاکستان، در گفت‌وگو با روزنامه دان اعلام کرد که افزایش حملات «فرامرزی» از خاک افغانستان وضعیت امنیتی پاکستان را «غیرقابل تحمل» کرده است. او طالبان را متهم کرد که برخلاف تعهدات خو در توافقنامه دوحه، مانع فعالیت گروه‌های تروریستی نشده و به آن‌ها پناه داده است. این اظهارات، نشان‌دهنده شدت نگرانی اسلام‌آباد از بحران امنیتی جاری است که به باور پاکستانی‌ها ریشه در حمایت‌های طالبان از تروریزم فرامرزی دارد.

 

طالبان تاکنون درباره اتهامات تازه اسلام آباد سکوت کرده اند؛ اما ‌آن‌ها در گذشته مدعی شده‌اند که بحران امنیتی در پاکستان، مساله داخلی آن کشور است. زلمی خلیلزاد؛ لابی طالبان در شبکه‌های اجتماعی هم مدعی شده که توافقنامه دوحه، صرفا میان امریکا و طالبان بوده و به روابط این گروه با پاکستان، مربوط نمی شود. او خواستار توافقی جداگانه میان طالبان و پاکستان شده است.  

 

در این میان، ارزیابی‌های دیگر تایید می‌کند که به قدرت رسیدن طالبان در افغانستان، چگونه بر روند صعودی گراف ناامنی ها و حملات تروریستی در پاکستان، تاثیر گذاشته است. به عنوان نمونه، بر اساس گزارش «مؤسسه مطالعات منازعه و امنیت پاکستان» (PICSS)، تنها در سال ۲۰۲۴، پاکستان شاهد ۹۰۵ حمله مسلحانه بود؛ رقمی که نسبت به سال قبل ۴۰ درصد افزایش یافته بود. این حملات ۱۱۷۷ کشته و ۱۲۹۲ زخمی برجای گذاشته‌اند. نکته مهم این است که بخش عمده‌ای از این حملات در خیبرپختونخوا و بلوچستان رخ داده؛ مناطقی که سفیر پاکستان نیز به‌طور مشخص آن‌ها را کانون فعالیت گروه‌های مستقر در افغانستان معرفی می‌کند.

 

در میان این گروه‌ها، تحریک طالبان پاکستان، بیشترین سهم را در اقدامات تروریستی دارد. طبق شاخص جهانی تروریزم ۲۰۲۵، فعالیت‌های تی‌تی‌پی از ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۴ میلادی ۹۱ درصد افزایش یافته و این گروه در سال ۲۰۲۴ بیش از ۴۸۰ حمله انجام داده است. گزارش‌های امنیتی پاکستان نشان می‌دهد که این حملات حدود ۳۰۰ کشته برجای گذاشته‌اند. سفیر پاکستان در اظهارات خود تأکید کرده که «بخش قابل توجهی» از این حملات از خاک افغانستان سازمان‌دهی می‌شود؛ ادعایی که طالبان آن را رد کرده، اما داده‌های امنیتی پاکستان آن را تایید می‌کند.

 

در کنار تی تی پی، ارتش آزادی‌بخش بلوچستان (BLA) نیز فعالیت های مسلحانه خود را افزایش داده است. داده‌های منتشرشده نشان می‌دهد که حملات BLA در سال ۲۰۲۴ نسبت به سال قبل ۱۱۹ درصد افزایش داشته و بیش از ۲۲۰ کشته برجای گذاشته است. حمله به قطار «جعفر اکسپرس» که دست‌کم ۲۵ کشته بر جای گذاشت، نمونه‌ای از این موج خشونت است. سفیر پاکستان در اظهارات خود تلویحاً اشاره کرده که برخی عناصر گروه‌های بلوچ نیز از خاک افغانستان بهره‌مند می‌شوند، هرچند طالبان این ادعا را رد کرده است.

 

در این میان، سکوت طالبان افغانستان در قبال حملات اخیر بلوچستان، به‌ویژه حملات گسترده BLA، قابل تامل است. تاکنون هیچ بیانیه ای در محکومیت صریح حملات اخیر بلوچستان منتشر نشده است. این سکوت، در کنار اظهارات سفیر پاکستان، از نگاه تحلیلگران به‌عنوان نشانه‌ای از پیچیدگی روابط طالبان با گروه‌های تروریستی ضد پاکستانی است. طالبان معمولاً در پاسخ به اتهامات پاکستان، تنها به این جمله بسنده کرده‌اند که «اجازه فعالیت ضدکشوری در خاک افغانستان داده نمی‌شود»، اما در مورد حملات مشخص بلوچستان، هیچ موضع‌گیری علنی نداشته‌اند.

 

تحلیلگران سه دلیل برای این سکوت مطرح می‌کنند. نخست، پیوندهای ایدئولوژیک و شبکه‌ای میان طالبان افغان و گروه های ضد پاکستانی که برخورد سخت با آنها را برای طالبان دشوار می‌کند. دوم، نگرانی طالبان از ایجاد شکاف داخلی؛ زیرا بخشی از بدنه این گروه به ویژه نسبت به تی تی پی همدلی دارد.

 

سوم، استفاده از ناامنی در پاکستان به‌عنوان اهرم فشار غیرمستقیم؛ موضوعی که اظهارات سفیر پاکستان نیز به‌طور ضمنی به آن اشاره دارد، آن‌جا که می‌گوید «طالبان به تعهدات دوحه عمل نکرده‌اند».

 

در سطحی عمیق‌تر، بسیاری از ناظران منطقه‌ای بحران کنونی را نتیجه استراتژی دیرینه پاکستان در استفاده ابزاری از گروه‌های تروریستی می‌دانند. از دهه ۱۹۸۰ به بعد، اسلام‌آباد از گروه‌های تروریستی به عنوان نیروهای نیابتی خود برای پیشبرد اهداف پاکستان در افغانستان و کشمیر استفاده کرده است. حمایت از طالبان در دهه ۹۰ و نقش ساختارهای امنیتی پاکستان در شکل‌گیری شبکه‌های «جهادی»، بخشی از این الگو بوده است. اکنون، این شبکه‌ها به بازیگرانی تبدیل شده‌اند که الزاماً با منافع امروز اسلام‌آباد هم‌سو نیستند.

 

افزایش حملات تی تی پی و گروه های دیگر مانند ارتش آزادی‌بخش بلوچستان در داخل پاکستان، نمونه‌ای روشن از این بازگشت معکوس است. گروه‌هایی که زمانی در چارچوب سیاست‌های منطقه‌ای پاکستان تعریف می‌شدند، امروز در صف مقدم حملات علیه ارتش و دولت پاکستان قرار گرفته اند. در مورد ارتش آزادیبخش بلوچستان، هرچند ماهیت این گروه متفاوت است؛ اما بی‌ثباتی در مرزهای افغانستان فضای مانور بیشتری را برای آن ایجاد کرده است. به این ترتیب، سکوت طالبان در قبال حملات بلوچستان، در کنار اظهارات تند سفیر پاکستان، نشان می‌دهد که بحران امنیتی کنونی نه‌تنها محصول تحولات افغانستان پس از تسلط طالبان، بلکه پیامد یک استراتژی امنیتی پاکستان است که اکنون به نقطه بازگشت رسیده و منافع راهبردی و امنیت ملی خود پاکستان را هدف قرار گرفته است.

 

محمدرضا امینی - جمهور