در حالی‌که طالبان در ماه‌های اخیر تلاش کرده‌اند خود را مدافع تمامیت ارضی افغانستان معرفی کنند و حتی بخشی از جنگجویان این گروه شعار بازپس‌گیری «اتک» و «پیشاور» را سر داده‌اند، اکنون براساس اطلاعات واصله به خبرگزاری جمهور؛ تحولات مشکوک در ولایت‌های نورستان و کنر، نگرانی‌های گسترده‌ای را درباره احتمال معامله پنهانی بر سر بخشی از خاک افغانستان افزایش داده است؛ نگرانی‌ای که در میان باشندگان محلی نورستان، بزرگان قومی و فعالان سیاسی روزبه‌روز جدی‌تر می‌شود.

نورستان، ولایت مهم و کوهستانی در شرق افغانستان، این روزها نه تنها درگیر فشارهای اقتصادی و امنیتی است، بلکه به باور شماری از منابع محلی، در مرکز یک بازی پیچیده استخباراتی و سیاسی قرار گرفته؛ بازی‌ای که می‌تواند پیامدهای ژئوپولیتیکی خطرناکی برای افغانستان داشته باشد.

محاصره خاموش نورستان
پس از تشدید تنش‌های ظاهری میان طالبان و پاکستان در ماه‌های گذشته، ولایت نورستان برای مدت طولانی در نوعی محاصره اقتصادی و ترانزیتی قرار گرفت. باشندگان محل می‌گویند طالبان نه‌تنها برای شکستن این محاصره اقدامی نکردند، بلکه عملاً مردم را ناچار ساختند برای تأمین نیازهای ابتدایی‌شان به پاکستان متوسل شوند.
در تازه‌ترین مورد، منابع محلی در کنر می‌گویند گروهی از جوانان منطقه ننگلام یک مرد سالخورده اهل نورستان را به‌دلیل عبور از محدوده کنر مورد ضرب‌وشتم قرار داده‌اند. 

ویدیویی از این مرد وجود دارد که نشان می‌دهد این مرد توسط چند تن با چوب لت‌وکوب می‌شود.
به گفته منابع، دلیل این برخورد آن بوده که وی قصد داشته از نورستانِ تحت فشار و محاصره خارج شود. اما آنچه این رویداد را نگران‌کننده‌تر می‌سازد، ادعای برخی منابع مبنی بر «سازماندهی‌شده بودن» این تنش‌هاست؛ تنش‌هایی که ظاهراً هدف آن تحریک درگیری قومی میان مردم کنر و نورستان عنوان می‌شود.

پاسگاه‌های مرزی و بوی یک سناریوی بزرگ
اختلاف بر سر ساخت دو پاسگاه در نزدیکی تنگی ننگلام، اکنون به یکی از حساس‌ترین موضوعات میان باشندگان کنر و نورستان تبدیل شده است. مردم کنر با ایجاد این پاسگاه‌ها مخالفت کرده‌اند و در واکنش، ورود نورستانی‌ها به برخی مناطق کنر محدود شده است.
اما در پشت این منازعه محلی، روایتی عمیق‌تر در حال شکل‌گیری است.
برخی باشندگان نورستان ادعا می‌کنند استخبارات پاکستان در تلاش است با ایجاد شکاف قومی و تضعیف انسجام محلی، زمینه تغییرات اتنیکی در این منطقه را فراهم کند. در این میان، نام برخی مقام‌های طالبان نیز مطرح شده است.
منابع محلی از زین‌العابدین، والی طالبان در نورستان، به‌عنوان یکی از چهره‌های کلیدی این پروژه یاد می‌کنند. به گفته این منابع، او در ابیت‌آباد پاکستان خانه و تجارت دارد و به‌دلیل روابط نزدیکش با نهادهای امنیتی پاکستان، در اجرای سیاست‌های مورد نظر اسلام‌آباد نقش فعال ایفا می‌کند.

همچنین از عبدالله مشهور به «ابوحمزه» ولسوال طالبان برای مانوگی و ضیاءالرحمن، فرمانده امنیه این ولسوالی، نیز نام برده می‌شود.

عقب‌نشینی‌های مشکوک در مرز دیورند
باشندگان نورستان می‌گویند طالبان طی ماه‌های اخیر جنگجویان خود را از برخی پاسگاه‌های نزدیک خط دیورند خارج کرده‌ و در عوض نیروهایی از ولایت‌های دیگر را به مناطق کوهستانی نورستان منتقل کرده‌اند؛ اقدامی که به باور مردم محل، سبب شده شماری از نقاط استراتژیک عملاً از کنترل افغانستان خارج شود.

گروهی از بزرگان قومی نورستان که هفته گذشته برای انتقال نگرانی‌های‌شان به کابل سفر کرده بودند، وضعیت این ولایت را «بسیار حساس» توصیف کرده‌اند.
یکی از این بزرگان می‌گوید:
«شاهراه ولسوالی‌های کامدیش و برگ‌متال به‌صورت مشروط باز شده است. فشارها بر نورستان افزایش یافته و برای مردم چنین تصور ایجاد شده که معامله‌ای پشت پرده در جریان است.»

نورستان؛ حلقه اتصال پاکستان و چین؟
اهمیت نورستان تنها به جغرافیای داخلی افغانستان محدود نمی‌شود. این ولایت از منظر ژئوپولیتیک، یکی از حساس‌ترین نقاط مرزی منطقه به شمار می‌رود. برخی تحلیلگران باور دارند اگر بخش‌هایی از نورستان عملاً تحت نفوذ یا کنترل پاکستان قرار گیرد، مسیر اتصال جغرافیایی پاکستان و چین در امتداد مناطق کوهستانی شرقی افغانستان تقویت خواهد شد.

همین مسئله باعث شده بسیاری از باشندگان محل، تحولات اخیر را صرفاً یک تنش قومی یا مرزی ندانند؛ بلکه آن را بخشی از یک پروژه بزرگ‌تر منطقه‌ای تلقی کنند.

آتش‌بس‌های قومی؛ صلح یا مقدمه مشروعیت‌بخشی؟
در حالی‌که حکومت طالبان و اسلام‌آباد درگیر تنش‌های لفظی و امنیتی‌اند، بزرگان قومی دو سوی مرز در حال برگزاری نشست‌های مشترک هستند.
منابع محلی می‌گویند بزرگان قومی کنر و ولسوالی باجور پاکستان اخیراً در منطقه «ناوه‌پاس» گردهم آمده و خواستار آتش‌بس و پایان درگیری‌ها شده‌اند. در اعلامیه مشترک این نشست، دو طرف از نیروهای افغانستان و پاکستان خواسته‌اند حملات بر مناطق غیرنظامی را متوقف و زمینه بازگشت آوارگان را فراهم کنند.
بر اساس اطلاعات موجود، قرار است نتایج این نشست‌ها هر دو ماه یک‌بار بررسی شود.

در همین حال، وزارت خارجه پاکستان نیز رسماً از این توافق‌ها استقبال کرده است. طاهر اندرابی، سخنگوی این وزارت، توافق میان بزرگان باجور و کنر و همچنین توافق پیشین میان بزرگان چترال و نورستان را «بازتاب خواست مردم دو سوی مرز برای صلح» خوانده است.

اما در داخل افغانستان، شماری از ناظران این روند را خطرناک می‌دانند. به باور آنان، واگذاری مدیریت بحران‌های مرزی به ساختارهای قومی، آن هم در غیاب یک دولت ملی مقتدر، می‌تواند به تدریج نوعی مشروعیت غیررسمی برای تغییرات مرزی ایجاد کند؛ وضعیتی که افغانستان را به سمت یک ساختار ملوک‌الطوایفی سوق می‌دهد.

طالبان و میراث تاریخی معامله بر سر خاک
منتقدان طالبان می‌گویند این گروه ادامه همان سنت تاریخی حاکمان قبیله‌محوری است که برای بقای سیاسی خود، بارها بر سر منافع ملی افغانستان معامله کرده‌اند؛ از شاه‌شجاع و یعقوب‌خان گرفته تا عبدالرحمن‌خان.
به باور این منتقدان، طالبان که خود محصول حمایت و پناه‌دادن پاکستان در دو دهه گذشته‌اند، اکنون در موقعیتی قرار دارند که برای حفظ رابطه با اسلام‌آباد، حاضر به امتیازدهی‌های خاموش و تدریجی شوند.

اگرچه تاکنون هیچ سند رسمی درباره واگذاری بخشی از خاک نورستان وجود ندارد، اما مجموعه تحولات اخیر ــ از عقب‌نشینی‌های مرزی گرفته تا فشار اقتصادی، تنش‌های قومی، نقش‌آفرینی بزرگان مرزی و استقبال آشکار پاکستان از توافق‌های محلی ــ برای بسیاری از باشندگان نورستان این تصور را ایجاد کرده که آینده این ولایت در پشت درهای بسته مورد معامله قرار گرفته است.

در کشوری که دهه‌ها قربانی مداخلات خارجی و حکومت‌های وابسته بوده، اکنون این پرسش بار دیگر با نگرانی مطرح می‌شود:
آیا نورستان به نقطه آغاز یک تغییر خاموش در جغرافیای سیاسی افغانستان تبدیل خواهد شد؟