عدالتِ توسعه در نسخه طالبان همین است! در حکومت طالبان، ظاهراً هر ولایت سهم خود را از «توسعه» دارد؛ برای برخی شفاخانه، سرک و بند برق، و برای برخی دیگر زندان، پوسته و محاصره. اگر قندهار در نقشه طالبان «مرکز آبادانی» تعریف شده، پنجشیر بیشتر شبیه آزمایشگاهی برای پروژه‌های جنگی و امنیتی به نظر می‌رسد.

طالبان هفته گذشته با افتخار اعلام کردند که کار ساخت یک زندان معیاری در پنجشیر با هزینه ۱۱۶ میلیون افغانی آغاز شده است؛ پروژه‌ای که قرار است در بیش از ۱۱ جریب زمین، با ۲۳ بلاک و نزدیک به ۱۰۰ اتاق ساخته شود؛ زندانی که به گفته مقام‌های طالبان، «مجهز» خواهد بود و زندانیان در آن نه تنها نگهداری، بلکه باسواد و حرفه‌آموز نیز خواهند شد؛ گویی مشکل اصلی مردم پنجشیر کمبود صنف آموزشی در زندان بوده است.

محمدآغا حکیم، والی طالبان در پنجشیر، گفته است که این ولایت پیش از این زندان معیاری نداشت. البته باشندگان پنجشیر احتمالاً از شنیدن این سخن تعجب کرده‌اند؛ زیرا بسیاری از آنان باور دارند که تمام ولایت‌شان در چهار سال گذشته عملاً به یک زندان بزرگ جغرافیایی تبدیل شده؛ زندانی با کوه‌های بلند، ایست‌های بازرسی فراوان و بازداشت‌هایی که گاه بدون توضیح و گاه بدون بازگشت صورت می‌گیرد.

مسوول زندان طالبان در پنجشیر نیز گفته است که پیش از این زندانیان را در مکان‌های مختلف نگهداری می‌کردند و این موضوع مشکلاتی ایجاد کرده بود. او نگفت که این تعداد زندانی از کجا آمده‌اند، اما ظاهراً طالبان به این نتیجه رسیده‌اند که وقتی شمار زندانیان زیاد باشد، ساخت یک زندان معیاری از ساخت مکتب و شفاخانه ضروری‌تر است.

در همین حال، آن‌سوی نقشه و جغرافیای طالبان، در قندهار اوضاع متفاوت است؛ جایی که پروژه‌های عمرانی یکی پس از دیگری افتتاح می‌شوند. وزارت صحت عامه طالبان سال گذشته از ساخت یک شفاخانه ۴۰۰ بستر در قندهار خبر داده؛ شفاخانه‌ای با مساحت ۱۰ هزار متر مربع که قرار است خدمات صحی معیاری ارائه کند.

تفاوت اما تنها در نوع پروژه‌ها نیست؛ در نگاه طالبان به شهروندان نیز دیده می‌شود. برای قندهار نسخه توسعه پیچیده می‌شود و برای پنجشیر نسخه زندان و کنترل‌گری. یکی شفاخانه می‌گیرد و دیگری زندان. یکی بند برق می‌خواهد و دیگری بند آهنی.

این در حالی است که در بسیاری از ولایت‌های محروم افغانستان، مردم هنوز برای ابتدایی‌ترین خدمات صحی سرگردان‌اند. به گفته منابع محلی، چندی پیش یک پیرمرد هزاره که دستش شکسته بود، پس از ۱۲ روز مراجعه به مراکز درمانی محلی موفق به درمان نشد و خانواده‌اش مجبور شدند او را برای تداوی به کابل منتقل کنند؛ کشوری که طالبان ادعا می‌کنند در آن «نظام صحی معیاری» ایجاد کرده‌اند و نفاق قومی را از بین برده اند. اما ظاهراً این معیارها نیز مانند بسیاری چیزهای دیگر، وابسته به جغرافیا و میزان نزدیکی به مرکز قدرت است.

منتقدان می‌گویند طالبان با پروژه‌های‌شان ناخواسته نقشه ذهنی خود از افغانستان را ترسیم می‌کنند؛ جایی که برخی ولایت‌ها سزاوار رفاه‌اند و برخی دیگر مستحق مراقبت امنیتی. در این نقشه، پنجشیر هنوز بیشتر از آن‌که به شفاخانه نیاز داشته باشد، از نگاه طالبان، نیازمندِ به زندان، تشخیص داده شده است.

شاهین علی‌زاده ـ خبرگزاری جمهور