منابع محلی از ولایت‌های پروان، پنجشیر و بامیان در گفتگو با خبرگزاری جمهور از افزایش استفاده دانش‌آموزان از تابلیت‌های روان‌گردان و مواد مخدر در مکاتب خبر می‌دهند؛ وضعیتی که به گفته آنان، در ماه‌های اخیر به گونه بی‌سابقه‌ای گسترش یافته و آینده نسل نوجوان را با تهدید جدی مواجه کرده است.

به گفته آگاهان محلی، شماری از دانش‌آموزان در مکاتب از تابلیت‌های نشه‌آور مانند «تابلیت K» و ترامادول استفاده می‌کنند. منابع در ولایت‌های پروان و پنجشیر مدعی‌اند که این مواد توسط افراد نزدیک به طالبان در میان دانش‌آموزان توزیع می‌شود و روند پخش آن طی ماه‌های اخیر شدت یافته است.

در همین حال، چندین منبع در بامیان نیز در گفتگو با خبرگزاری جمهور تأیید کرده‌اند که استفاده از چرس و داروهای روان‌گردان در میان نوجوانان و دانش‌آموزان رو به افزایش است. به باور این منابع، ادامه این وضعیت می‌تواند به «مرگ خاموش» نسل جوان منجر شود.

یک منبع محلی در بامیان که نخواست نامش در گزارش ذکر شود، به خبرگزاری جمهور گفت: «ده‌ها جنگجوی طالب و بستگان آنان در لیسه ذکور مرکز بامیان شامل دانش‌آموزان هستند، در حالی که همزمان در حکومت طالبان وظیفه رسمی نیز دارند. این افراد در میان نوجوانان چرس و داروهای روان‌گردان توزیع می‌کنند.»

آگاهان مسائل اجتماعی اما معتقدند که این وضعیت تنها یک بحران اجتماعی نیست، بلکه بخشی از یک برنامه سازمان‌یافته برای تضعیف نسل نوجوان در مناطق غیرقبیله‌ای به شمار می‌رود. به گفته آنان، پس از بازگشت طالبان به قدرت، واردات و دسترسی به داروهای روان‌گردان افزایش چشم‌گیری یافته و این روند می‌تواند پیامدهای خطرناک اجتماعی و صحی در پی داشته باشد.

در همین حال یافته‌های میدانی خبرگزاری جمهور همچنین نشان می‌دهد که علاقه دانش‌آموزان نسبت به درس و آموزش به شدت کاهش یافته است. دست‌کم ۲۰ دانش‌آموز نخبه در گفتگو با خبرگزاری جمهور گفته‌اند که سطح رقابت آموزشی در مکاتب تقریباً به صفر رسیده است.

این دانش‌آموزان عوامل مختلفی را در افت انگیزه آموزشی مؤثر می‌دانند؛ از جمله نامعلوم بودن آینده شغلی برای فارغان دانشگاه‌ها، کاهش اعتبار آزمون کانکور، ضعف نظام آموزشی و بی‌انگیزگی آموزگاران.

به گفته آنان، در بسیاری از مکاتب مواد درسی کافی وجود ندارد و شماری از افراد فاقد تخصص، بر اساس واسطه و روابط، به عنوان آموزگار استخدام شده‌اند. آنان می‌گویند حتی آموزگارانی که از سطح علمی مناسب برخوردار اند نیز انگیزه تدریس خود را از دست داده‌اند.

دانش‌آموزان همچنین از کاهش معیارهای پذیرش در آزمون کانکور انتقاد کرده و گفته‌اند: «در گذشته کسانی که ۲۸۰ یا ۳۰۰ نمره کسب می‌کردند، به سختی وارد رشته‌های تخصصی می‌شدند، اما اکنون افراد با ۱۸۰ یا ۲۰۰ نمره نیز به بهترین رشته‌های دانشگاهی راه پیدا می‌کنند.»

به گفته این افراد، ایجاد «چانس دوم» در آزمون کانکور نیز باعث شده است که بسیاری از فارغان صنف دوازدهم، این آزمون را بی‌معنا تلقی کنند و انگیزه رقابت علمی کاهش یابد.
با این حال، دیدگاه‌ها در همه مناطق یکسان نیست.

یکی از آموزگاران یک مرکز آموزشی در ولایت لوگر در گفتگو با خبرگزاری جمهور گفته است که روند آموزش در برخی مناطق این ولایت تقویت شده و دانش‌آموزان برای فراگیری علوم عصری تشویق می‌شوند.
این آموزگار افزود: «حتی آموزگاران توانمند از ولایت‌های دیگر جذب شده‌اند تا در مکاتب و کورس‌های آموزشی تدریس کنند.»

این در حالی است که پس از بسته شدن مکاتب دخترانه بالاتر از صنف ششم در افغانستان، باز بودن برخی مکاتب دخترانه در ولایت‌های خوست و پکتیا برای مدتی خبرساز شده بود؛ موضوعی که نشان دهنده‌ای سیاست یک بام و دو هوا در حکومت طالبان بوده را ثابت می‌کند.