​گزارش تحلیلی – خبرگزاری جمهور
مراسم عاشورای حسینی در افغانستان امسال در حالی سپری شد که پایتخت و برخی ولایات بزرگ کشور تا آستانه یک انفجار اجتماعی و قیام مذهبی پیش رفتند؛ وضعیتی بحرانی که با برخوردهای تند و حذفی وزارت عدلیه طالبان شعله‌ور شد، اما در نهایت با ورود مستقیم استخبارات و مهره‌های کلیدی این گروه، به‌طور موقت مهار گردید.
​
بررسی‌های خبرگزاری جمهور نشان می‌دهد که پس از اقدامات تحریک‌آمیز اخیر طالبان از جمله بازداشت عزاداران به جرم برافراشتن پرچم‌های حسینی، جمع‌آوری سقاخانه‌ها و بلندگوها، مسدود کردن تلویزیون شیعی «تمدن» و تعطیلی حوزه علمیه خاتم‌النبیین (ص)، خشم جامعه تشیع افغانستان به اوج خود رسید.
​
نقطه عطف این بحران زمانی شکل گرفت که چهره‌های با نفوذی چون سید صوفی گردیزی، غفاری هلمندی و اعضای ارشد شورای علمای شیعه برای رایزنی جهت آزادی بازداشت‌شدگان به وزارت عدلیه مراجعه کردند، اما خودشان برای ساعت‌ها بازداشت و تحقیر شدند. این اقدام، خشم عمومی را موجب شد؛ تا جایی که در مساجد و تکایا، سخنرانی‌ها به سمت ضرورت دفاع از حریم مذهبی سوق یافت و به گفته شاهدان عینی، در روز عاشورا کافی بود جنگجویان طالبان کوچک‌ترین تعرضی به عزاداران کنند تا کنترل بخش‌هایی از کابل و هرات از دست حکومت خارج شود.
​
سناریوی استخباراتی مهار خشم: سوپاپ‌های اطمینان طالبان
​منابع آگاه به خبرگزاری جمهور می‌گویند که استخبارات طالبان با درک عمق حساسیت و خطر فروپاشی امنیتی، فوراً دست به کار شد. ملا یعقوب، وزیر دفاع طالبان، نشستی اضطراری برگزار کرد و از تامین امنیت روز عاشورا اطمینان داد. هم‌زمان به «شیخ مدارعلی کریمی» دستور داده شد تا به عنوان یک اجیر شیعه در دستگاه طالبان، در یک تجمع بزرگ شیعیان سخنرانی کرده و تا حد امکان به وزیر عدلیه بتازد تا بار روانی خشم مردم تخلیه شود. یک منبع از طالبان به خبرگزاری جمهور گفت که سخنان مدارعلی از قبل به او دیکته شده بود وگرنه شیخ مدار اجازه و جرأت چنین حرفی را علیه وزیر عدلیه ندارد.

​مدارعلی کریمی در روز تاسوعا، در مسجد جامع الزهرا در غرب کابل (که توسط آیت‌الله صالحی مدرس اعمار شده)، طبق سناریوی از پیش تعیین‌شده، مولوی عبدالحکیم شرعی (وزیر عدلیه طالبان) را شخصی عقده‌ای و مداخله‌گر در امور سایر وزارت‌خانه‌ها خواند و با دادن وعده‌هایی برای پیگیری مطالبات، توانست تا حدی روی زخم عزاداران مرهم بگذارد.
​
هرات؛ اعتراضات علنی و انتقاد شدید از وضعیت معیشتی
​در هرات نیز فضا به شدت امنیتی بود. اگرچه طالبان از مردم تعهد گرفته بودند که در جاده‌ها راهپیمایی نکنند، اما عزاداران حسینی با حضور گسترده در خیابان‌ها این محدودیت را شکستند، هرچند برای جلوگیری از درگیری، شعاری علیه نظام سر داده نشد.
​
در اقدامی مشابه کابل، «سیروس علاف» از بزرگان متنفذ شیعه در هرات، روز جمعه در منطقه بکرآباد، عملکرد سخت‌گیرانه طالبان را به شدت زیر سوال برد. او در سخنرانی تند خود گفت:
​"در حالی که مردم در افغانستان نان ندارند، سردمداران فعلی تنها ظاهر مردم را بررسی می‌کنند. انسان باید حق و عدالت را محور قرار دهد، نه این‌که تنها سختگیر و قدرت‌نما باشد."
​وی حتی از مردم خواست که برای دفاع از خط حسینی در برابر رفتارهای طالبان ایستادگی کنند.
​
تضاد رفتاری طالبان؛ از ممنوعیت تعزیه تا تسهیل زوار اربعین
​پرسش اساسی که اکنون برای ناظران سیاسی مطرح شده این است: چطور حکومتی افراطی و انحصارگرا چون طالبان، چنین انتقادهای تندی را از سوی افرادی چون مدارعلی و علاف برمی‌تابد؟
​
هم‌زمان با این رویدادها، خبر دیدار مقامات طالبان با علی‌رضا بیگدلی، سرپرست سفارت ایران در کابل منتشر شد که در آن طالبان خواستار تسهیل حضور زائران افغانستانی در مراسم اربعین حسینی در کربلا شده‌اند. این موضوع تناقض آشکاری را نشان می‌دهد؛ جریانی که با اصل زیارت، توسل و برگزاری مناسک شیعی در داخل کشور مخالفت و ممانعت دارد، چگونه خواهان اعزام زوار به کربلاست؟
​
​یافته‌های خبرگزاری جمهور نشان می‌دهد که تمامی این اقدامات —از چراغ سبز نشان دادن برای سخنرانی‌های تند انتقادی مأموران دولتی شیعه‌مذهب گرفته تا مانور روی تسهیلات اربعین— بخشی از یک پازل پیچیده استخباراتی برای «مدیریت و کنترل خشم جامعه» است.

طالبان با این عقب‌نشینی تاکتیکی، مانع از تبدیل شدن جرقه عاشورا به یک قیام سراسری شدند، در حالی که سیاست‌های کلان و حذفی آن‌ها علیه تکثر مذهبی در افغانستان همچنان به قوت خود باقی است.

شاهین علی‌زاده-خبرگزاری جمهور