ناتو و روسیه؛ از رقابت تا خصومت

ینس استولتنبرگ؛ دبیرکل سازمان نظامی ناتو گفته است که این سازمان خواهان جنگ سرد جدید و مقابله با روسیه نیست.
به گفته دبیر کل ناتو هدف از طرح استقرار ۴۰۰۰ نیرو در شرق اروپا، رویارویی با روسیه نیست بلکه جلوگیری از آن است.
استولتنبرگ در ادامه افزود که به رغم تنش‌های اخیر، پیمان ناتو، روسیه را تهدید به شمار نمی ‌آورد.
دبیر کل ناتو در مصاحبه دیگری در اجلاس این سازمان در بروکسل گفته بود که خواهان همکاری و برقراری رابطه سازنده با روسیه است؛ اما چنین رابطه‌ای باید بر مبنای دفاع جمعی و بازدارندگی باشد.

تیرگی کنونی روابط روسیه و غرب، از زمان جنگ سرد بی ‌سابقه بوده است.
امریکا و اتحادیه اروپا بعد از آنکه روسیه در سال ۲۰۱۴ شبه‌ جزیره کریمه را به خاک خود ملحق کرد تحریم‌هایی علیه این کشور به اجرا گذاشتند.
دخالت روسیه در جنگ سوریه، اوج بحران بین این کشور و غرب به شمار می‌آید . غرب، روسیه را به دلیل بمباران مناطق تحت کنترل تروریست های ضد سوری مورد حمایت غرب، به ارتکاب «جنایات جنگی» متهم می‌کند.

این اظهارات دبیرکل ناتو که در حال حاضر، عالیترین و مهمترین مقام نظامی غرب محسوب میشود، در نخستین نگاه به معنای یک عقب نشینی آشکار و برخورد محتاطانه و همراه با هراس پنهان ناتو و غرب با اقدامات متهورانه و تحریک آمیز اخیر روسیه محسوب می شود.

بدیهی است که در شرایط وخیمی که امریکا و اتحادیه اروپا در آن قرار دارند، ناتو حتی اگر بخواهد نمی تواند جنگ گرم یا حتی سرد دیگری را با روسیه کلید بزند. روسیه ای که روز به روز قدرتمندتر می شود و هیچ ابا و ملاحظه ای ندارد که از این قدرت خود به شکل معناداری، رونمایی و از آن استفاده کند.

گسیل بی سابقه کشتی های جنگی، موشک های فوق پیشرفته، مدرن ترین سامانه ضد موشکی اس- ۴۰۰، آخرین و مدرن ترین کلاس های هواپیماهای جنگی و سایر تسلیحات و تجهیزات استراتژيک روسی به سوریه و نیز استقرار موشک های استراتژيک اسکندر مجهز به کلاهک های ویرانگر اتمی در مرز میان روسیه و جمهوری های کوچک اروپای شرقی که پیشتر مستعمره شوروی بودند و اینک عضو ناتو محسوب می شوند و میزبان سازمانه های ضد موشکی و نیروهای واکنش سریع این پیمان نظامی غربی شده اند و همچنین زمزمه ها مبنی بر تلاش روسیه برای احیای پایگاه های نظامی پیشین خود در ویتنام و کوبا، همگی نشانگر آن است که روسیه، از رویارویی بیشتر با ناتو و امریکا هیچ هراسی ندارد و این چیزی است که مقتضای اعلام پایان عمر کوتاه امپراتوری امریکا بر جهان به شمار می آید.

روسیه می داند که عمر امپراتوری امریکا، قرن امریکایی و پیمان ها و سازمان های زیرمجموعه این امپراتوری، رو به پایان است و زمان آن رسیده است که روسیه یکبار برای همیشه به دوره تحقیر تاریخی خود پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی به واسطه غرب، پایان دهد و جای خالی امریکا و ناتو در جهان آینده را پر کند.
در این میان، به نظر می رسد روسیه با سرمایه گذاری های سنگین نظامی در سوریه، نگاهی راهبردی به جنگ جاری در این کشور دارد.

تقویت پایگاه دریایی طرطوس و توافق برای ایجاد یک پایگاه هوایی دایمی در حمیمیم سوریه، بخشی از این سرمایه گذاری محسوب می شود که نشان می دهد نگاه روسیه به جنگ جاری در سوریه، بسیار فراتر از مقابله با چند گروه تروریستی مورد حمایت غرب است. روسیه به سوریه رفته است تا خاور میانه آینده را سامان دهد؛ خاور میانه ای که از دیرباز به اینسو به دلیل موقعیت راهبردی و استراتژيک خود از یکسو و منابع عظیم و سرشار انرژي و اقتصاد از جانب دیگر، قلب تپنده دنیای ما بوده است و روس ها هم به خوبی این حقیقت را درک کرده اند.

از جانب دیگر، روسیه می داند که یکی از مهم ترین و حساس ترین رویارویی های غرب و شرق در خاور میانه رقم خواهد خورد و جنگ جاری در سوریه، کاملا این حقیقت را تأیید می کند که این رویارویی از هم اکنون آغاز شده و با نبردهای پیچیده و سرنوشت ساز حلب و واکنش های دیوانه وار و از سر یأس و ناتوانی و استیصال امریکا و ناتو در برابر کنش گری و عمل گرایی روسیه و هم پیمانانش، وارد مراحل تازه ای شده است.

با توجه به این مسایل، ناتو ممکن است با توجه به شرایطی سخت و رو به افولی که دارد نسبت به روسیه، موضعی محتاطانه و محافظه کارانه داشته باشد؛ اما به مرور روابط این دو قطب رقیب، از رقابت به خصومت، تغییر شکل می دهد و این تغییر کاملا اجتناب ناپذیر و محتوم است.

ممکن است ناتو تا چندی بعد بتواند با فشار بر اعضای خود، مانع از سوخت گیری کشتی های جنگی روسیه در سواحل اروپا و کشورهای غربی شود و یا با رهگیری و همراهی جنگنده های روسی در آسمان اروپا، مانع از مانورهای هشداردهنده و قدرت نمایی های روسیه شود؛ اما این واکنش ها مانع از عزم کرملین برای چالش با غرب به منظور چند قطبی کردن جهان نخواهد شد؛ حتی اگر این امر، به قیمت آغاز جنگ سرد یا حتی گرم دیگری تمام شود.
محمدرضا امینی- خبرگزاری جمهور