روند ویانا؛ آیا بحران افغانستان راه حل سیاسی دارد؟

پنجمین دور کنفرانس ویانا برای «افغانستان آزاد و دموکراتیک» روز سه‌شنبه و چهارشنبه هفته آینده در پایتخت اتریش برگزار می‌شود.

 

در این بیانیه آمده است که بیش از ۵۰ جریان بزرگ سیاسی و ده‌ها شخصیت برجسته کشور در این کنفرانس شرکت می‌کنند.

 

چهارمین کنفرانس ویانا در چهارم سرطان امسال برگزار شد.

 

برگزارکنندگان گفته‌اند که در پنجمین دور این کنفرانس روی «وحدت سیاسی میان جریان‌های سیاسی، مدنی و نظامی» گفتگو و تاکید خواهد شد.

 

اگرچه چهار نشست قبلی روند ویانا تاکنون به نتایج محصل و قابل محاسبه‌ای در زمینه رمزگشایی از بحران چند ده ساله سیاسی و نظامی افغانستان دست نیافته؛ اما این روند همچنان یکی از معدود روندهایی است که پس از سقوط افغانستان به کام رژیم طالبان و حذف بازیگران سیاسی و قومی از صحنه سیاست کشور راه‌اندازی شده و همچنان به حیات خود ادامه می‌دهد.

 

نکته مهمی که در بیانیه تازه روند ویانا و اهداف پنجمین نشست این روند نیز مورد اشاره و تاکید قرار گرفته دستیابی به وحدت سیاسی میان تمام جریان‌های سیاسی، نظامی و قومی در افغانستان در چارچوب این روند است.

 

به عقیده آگاهان، این موضوعی قابل تامل است؛ زیرا نشست‌های پیشین این روند به وضوح نشان داد که علی رغم اینکه یک دشمن مشترک یعنی طالبان در برابر تمام جریان‌های سیاسی، نظامی و قومی کشور قرار دارد؛ اما این عامل مهم و مشترک نیز تاکنون نتوانسته به اختلافات میان جریان‌ها و جناح‌های مختلف پایان دهد و آنها را زیر چتری واحد برای دستیابی به هدفی مشترک یعنی شکست طالبان فراهم بیاورد.

 

بر این اساس، انتظار می‌رود که در پنجمین نشست ویانا نیز به جای توافق بر یک مانیفست مشترک سیاسی برای دستیابی به یک راه حل صلح‌آمیز برای بحران چند ده ساله افغانستان، جریان‌ها و شخصیت‌های شرکت کننده، حول محور وحدت سیاسی خودشان به بحث و تبادل نظر بپردازند و اگر خروجی این نشست، دستیابی به یک توافق بزرگتر برای ایجاد محوری متحد از جریان‌های مختلف ضد طالبان باشد می‌توان نتیجه گرفت که پنجمین نشست روند ویانا موفقیت آمیز و پردستاورد بوده است.

 

به این ترتیب، روند ویانا اگرچه در حال حاضر مهم‌ترین روند سیاسی در برابر حاکمیت طالبان محسوب می‌شود؛ اما برخلاف انتظارات اولیه، تاکنون نتوانسته گام‌های اساسی را در جهت ارائه راه حل عملی برای بحران افغانستان بردارد.

 

در این میان اما این پرسش نیز وجود دارد که آیا اساساً بحران افغانستان راه حل سیاسی دارد؟

 

این پرسش در نگاه نخست شاید بدبینانه به نظر برسد؛ اما با توجه به اینکه طالبان از طریق زور و سرنیزه و سازش سیاسی با امریکا به قدرت بازگشته‌اند و در حال حاضر نیز با اتکا به تسلیحات باقیمانده از نیروهای امریکایی علیه رقبا و مخالفان شان صف ‌آرایی می‌کنند و هرگونه مذاکره و گفتگو برای دستیابی به یک راه حل مشترک سیاسی را مردود می‌دانند، راه اندازی دیالوگ‌های یکجانبه سیاسی برای دستیابی به یک راه حل صلح‌آمیز شاید ساده لوحانه، خوش‌بینانه و چه بسا احمقانه باشد.

 

از جانب دیگر، این واقعیت را نیز نمی‌توان از نظر دور داشت که افغانستان ۴۵ سال درگیر نبردهای مرگبار، جنگ‌های خونین و خشونت‌های فاجعه آمیز بوده است. بنابراین نه تنها از دید مردمی که بزرگترین قربانی جنگ‌های جنون آمیز داخلی بوده‌اند؛ بلکه حتی از منظر جبهات متخاصم و جریان‌های درگیر نیز جنگ، دیگر راه حل نیست و شاید لزوم دستیابی به یک رهیافت سیاسی برای پایان دادن به مناقشات و منازعات داخلی یک بار برای همیشه ضروری و اجتناب ناپذیر باشد.

 

با این حال تا زمانی که طالبان همچنان بر قدرت مطلق خود تاکید می‌کنند و با اتکا به حمایت‌های خارجی و زدوبندهای استخباراتی بر قبضه قومی قدرت اصرار می‌ورزند پیش‌بینی نمی‌شود که تلاش‌های سیاسی برای دستیابی به راه حل صلح‌آمیز به نتیجه‌ای قابل انتظار برسد و این چیزی است که مشمول روند ویانا نیز می‌شود.

 

نکته دیگر این است که روند ویانا همچنان به مثابه یک پلتفرم غیر رسمی درباره بحران افغانستان باقی مانده و به جز راه‌اندازی گفتگوی کوتاه مدت قهوه‌خانه‌ای میان رهبران سرگردان در کشورهای خارجی، قادر به راه اندازی یک پروسه معتبر سیاسی برای آینده افغانستان و مشارکت دادن کشورها و سازمان‌های بین‌المللی در این روند نشده است.

 

بنابراین به باور منتقدان، حتی اگر روند ویانا بتواند به هدف گذاری اولیه خود یعنی کاهش اختلافات، مهار رقابت‌ها و تحکیم وحدت سیاسی میان جریان‌های مشارکت کننده برای ایجاد صفی واحد علیه طالبان نایل آید هنوز تردیدهایی جدی درباره چشم انداز این روند، کسب اعتبار بین المللی و تبدیل آن به مسیری مشروع برای گذار به آینده دموکراتیک برای مردم افغانستان باقی خواهد ماند.

 

با توجه به این دغدغه‌ها و نگرانی‌ها آنچه در حال حاضر واقعیت دارد مقاومت نظامی علیه رژیم طالبان علیرغم فقدان حمایت منطقه‌ای و بین‌المللی و تسلط بلامنازع طالبان بر قدرت و جغرافیای کشور است.

 

عبدالمتین فرهمند - جمهور