طالبان، تحریم‌های شورای امنیت و «دیپلماسی بیماری»

به دنبال سفر ملا برادر؛ معاون اقتصادی نخست‌وزیر طالبان به دوحه، شورای امنیت سازمان ملل اعلام کرد که این مقام ارشد طالبان برای درمان یک‌ماهه به قطر رفته است. کمیته تحریم‌های شورای امنیت گفته است که معافیت ممنوعیت سفر ملا برادر را از ۹ فبروری تا ۳ مارچ ۲۰۲۵ تصویب کرده است.

 

هفته گذشته، ملا برادر در دوحه با محمد بن عبدالرحمن آل ثانی؛ نخست‌وزیر و وزیر خارجه قطر دیدار کرد. طالبان گفته‌اند دوطرف درباره روابط دوجانبه، مسائل اقتصادی و فرصت‌های سرمایه‌گذاری گفتگو کرده‌اند.

 

کمیته نظارت بر تحریم‌های شورای امنیت به‌تازگی ادعا کرد که این مقام طالبان برای معالجه پزشکی یک ماهه به دوحه رفته است.

 

شورای امنیت سازمان ملل متحد در حالی معافیت ملا عبدالغنی برادر؛ معاون اقتصادی نخست وزیر طالبان از تحریم‌های این شورا به دلیل «سفر درمانی» به قطر را اعلام می‌کند که پیش از این نیز برخی مقامات تحت تحریم طالبان به همین بهانه به کشورهای خارجی سفر کرده‌اند.

 

ملا حسن آخوند و اخیراً شیرمحمد عباس از جمله چهره‌هایی هستند که به بهانه بیماری راهی کشورهای عربی شده‌اند. این در حالی است که به باور آگاهان، بیماری نوعی دیپلماسی برای دور زدن تحریم‌های بین‌المللی و لابی‌گری طالبان با قدرت‌های خارجی در کشورهای دیگر است.

 

نکته قابل تامل این است که مقامات طالبان که غالباً به بهانه بیماری راهی کشورهای خارجی می‌شوند پیش از آنکه به شفاخانه بروند به دیدار رسمی مقامات کشور میزبان می‌روند و این همان چیزی است که تردیدها درباره واقعیت بیماری مقامات طالبان و استفاده از این دیپلماسی برای فریبکاری، دور زدن تحریم‌ها، پنهان کردن اختلافات داخلی و یا تلاش‌های استخباراتی پشت پرده برای لابی‌گری با قدرت‌ها و بازیگران منطقه‌ای و بین المللی را تقویت می‌کند.

 

یکی از تازه‌ترین نمونه‌ها در این زمینه، شیرمحمد عباس استانکزی؛ معاون جنجالی وزارت خارجه طالبان است. او که پیش از سفر به امارات متحده عربی، انتقادات تند، گزنده و بی‌سابقه‌ای را مستقیماً علیه رهبر طالبان مطرح کرده و مبانی شرعی فتواها و فرامین او علیه زنان و دختران را زیر سوال برده بود، ناگهان راهی امارات متحده عربی شد و به دنبال آن، اخبار و گزارش‌های رسانه‌ای حکایت از صدور حکم بازداشت او توسط ملا هبت الله و در پی آن فرار او از کشور در نتیجه همکاری ملا یعقوب مجاهد؛ وزیر دفاع این رژیم داشت.

 

اگرچه هم عباس استانکزی و هم سخنگویان طالبان گزارش‌ها درباره فرار وی از کشور را مردود دانسته و ادعا کردند که او برای درمان، استراحت و دیدار با خانواده راهی دبی شده؛ اما فایل‌های صوتی منسوب به او که پس از این سفر منتشر شد و در آن حتی از تلاش شماری از رهبران طالبان برای برکناری ملا هبت الله آخوندزاده سخن گفت توجیهات طالبان را زیر سوال برد و گمانه‌زنی‌ها درباره فرار او از کشور و اختلافات داخلی طالبان را تقویت کرد.

 

درباره سفر ملا برادر به قطر نیز وضعیت به همین صورت است. او در حالی راهی دوحه شد که طالبان هیچ خبری مبنی بر بیماری او منتشر نکردند؛ بلکه بالعکس از سفر رسمی او به قطر و دیدارش با شیوخ حاکم بر این میکروکشور عربی خبر دادند.

 

تاکنون مشخص نیست که آیا ملا برادر نیز در نتیجه اختلافات داخلی طالبان به قطر گریخته و یا با توجه به قدرت رسیدن دونالد ترامپ در امریکا مصمم است در نتیجه حضور طولانی اش در قطر به عنوان مذاکره کننده پیشین طالبان با امریکا کانال‌های ارتباطی با ایالات متحده را احیا کند و راه معامله با دولت ترامپ را بازگشایی نماید.

 

با این حال، چیزی که در این میان، بیشتر از پیش اعتبار و ارزش خود را از دست می‌دهد، تحریم‌های بی‌بنیاد شورای امنیت سازمان ملل متحد علیه رهبران طالبان است. واکنش انفعالی این شورا در قبال سفرهای بی پروای مقامات طالبان به کشورهای دیگر آشکارا به معنای آن است که سازمان ملل متحد و شورای امنیت این سازمان، قادر یا مصمم به اجرای سختگیرانه تحریم‌های خود علیه طالبان نیست. درست به همین دلیل است که مقامات تحت تحریم طالبان به سادگی این تحریم‌ها را زیر پا می‌گذارند، نادیده می‌گیرند و در رویکردی تحقیرآمیز با نقض آشکار این تحریم‌ها به کشورهای دیگر سفر می‌کنند تا بی ‌ارزشی و بی‌ اعتباری آن را ثابت سازند.

 

شورای امنیت سازمان ملل متحد اما به جای آنکه طالبان را در قبال تحریم‌های بین‌المللی پاسخگو سازد و هزینه‌های سفر بی پروا و نقض عامدانه تحریم‌های این شورا را بر این گروه تحمیل کند در اقدامی انفعالی و مضحک پس از سفرهای ناقض تحریم‌های شورای امنیت توسط طالبان اعلامیه معافیت صادر می‌کند و با توضیحات مضحکی مانند «سفر درمانی» یا «سفر زیارتی» مقامات طالبان و شبکه حقانی، به طور مذبوحانه‌ای از اعتبار تحریم‌های این شورا و اقتدار از دست رفته آن دفاع می‌کند.

 

با این همه کاملا مشخص است که این تحریم‌ها فقط روی کاغذ اعتبار دارد و قدرت‌های اصلی عضو دائم شورای امنیت سازمان ملل متحد از جمله چین، روسیه و امریکا هیچ اراده‌ای برای به اجرا گذاشتن تحریم‌های شورای امنیت علیه رهبران طالبان ندارند؛ اما از جانب دیگر به دلیل اختلافات داخلی و رقابت‌های استراتژیک میان اعضای دائم شورای امنیت، تحریم‌های طالبان همچنان پابرجا مانده تا به مثابه اهرم فشار بر این گروه عمل کند و در صورت لزوم آنان را به دادن امتیاز به قدرت‌های بزرگ وادار سازد.

 

عبدالمتین فرهمند - جمهور