ترافیک دیپلماتیک در مسیر اسلام‌آباد - کابل؛ طالبان و پاکستان چه می‌خواهند؟

محمد اسحاق دار؛ وزیر خارجه پاکستان بامداد شنبه در راس یک هیات بلندپایه وارد کابل شد. محمد صادق خان؛ نماینده ویژه پاکستان برای افغانستان و شماری دیگر از مقام‌های پاکستان در ترکیب هیات بودند.

 

این سفر یک روزه بود و وزیر خارجه پاکستان در کابل با ملا محمد حسن آخوند؛ نخست‌وزیر و امیرخان متقی؛ وزیر خارجه طالبان دیدار و گفتگو کرد.

 

وزارت خارجه پاکستان روز جمعه در بیانیه‌ای نوشت که این گفتگوها طیف وسیعی از روابط پاکستان و افغانستان را در بر می‌گیرد و بر راه‌ها و ابزارهای تعمیق همکاری در همه زمینه‌ها از جمله روی امنیت، تجارت، اتصال و روابط مردم با مردم تمرکز خواهد داشت.

 

بلافاصله پس از این سفر گزارش شد که اسحاق‌ دار در گفتگویی تلفنی با امیرخان متقی؛ وزیر خارجه طالبان از او برای سفر به پاکستان دعوت کرده است. اقدامی که نشان می‌دهد سران دولت اسلام آباد در صدد تقویت روابط دیپلماتیک و دیدارهای دوجانبه با مقامات طالبان هستند تا تنش‌های جاری را مهار کرده و به بحران‌های حاکم بر روابط دوطرف پایان دهند.

 

با این همه اما کارشناسان نسبت به نتایج زودهنگام این دیدارها و تعاملات، خوشبین نیستند. به باور آنان مشکلات و بحران‌ها در رابطه طالبان و پاکستان به اندازه‌ای عمیق و گسترده است که حل آن در آینده نزدیک دشوار به نظر می‌رسد. 

 

به باور این گروه از ناظران، تلاش‌های جاری به طور یکجانبه از سوی مقامات پاکستانی تشدید شده و این در حالی است که طالبان همچنان بر مواضع پیشین خود مبنی بر حمایت از تروریزم و کاهش وابستگی‌های همه جانبه افغانستان به پاکستان اصرار می‌ورزند و این از بزرگترین موانع در مسیر موفقیت مقامات کنونی پاکستان برای ترمیم رابطه با طالبان است. 

 

البته در این میان این واقعیت را نیز نمی‌توان نادیده گرفت که طالبان از ناحیه اخراج گسترده و میلیونی پناهجویان و مهاجران افغان از پاکستان به شدت تحت فشار قرار دارند. این موضوع حتی ابعاد سیاسی و امنیتی عمیق و پیچیده‌ای نیز پیدا کرده است؛ زیرا گفته می‌شود که پاکستان در قالب اخراج پناهجویان، افزون بر فشارهای مضاعف سیاسی، اجتماعی و اقتصادی بر رژیم طالبان یک پروژه مخوف و هولناک امنیتی را نیز دنبال می‌کند و آن صدور تروریست‌های داعشی از پاکستان به افغانستان است. 

 

اگرچه طالبان در پاسخ به گمانه‌زنی‌ها و نگرانی‌ها در این زمینه تصریح کرده اند که وضعیت کاملاً قابل کنترل است و مهاجران بازگشته از پاکستان از سوی رژیم طالبان تحت نظارت و ارزیابی قرار دارند؛ اما آگاهان مسائل نظامی و امنیتی می‌گویند که بی‌توجهی به ابعاد اطلاعاتی و استخباراتی اخراج گسترده مهاجران افغان از پاکستان ساده انگارانه است.

 

با توجه به این واقعیت‌ها شاید طالبان نیز از تقویت روابط دیپلماتیک با پاکستان به دنبال دستیابی به منافع کوتاه مدت از جمله کاهش فشار مضاعف ناشی از اخراج پناهجویان باشند؛ اما این امر لزوماً متضمن تغییر رویکرد استراتژیک طالبان نسبت به شرکای ایدئولوژیک‌شان از جمله تروریست‌های طالبان پاکستانی و کمک به تامین امنیت داخلی پاکستان در بلندمدت نیست. 

 

یکی دیگر از نشانه‌ها از عدم تمایل طالبان به توسعه تعامل پاکستان این است که تاکنون مقامات ارشد پاکستانی از جمله محمد صادق؛ فرستاده ویژه پاکستان در امور افغانستان و اسحاق دار؛ معاون نخست وزیر و وزیر خارجه اسلام آباد برای دیدار با مقامات طالبان به کابل سفر کرده‌اند؛ اما طالبان همچنان از اعزام مقامات عالی رتبه سیاسی و امنیتی خود به پاکستان پرهیز می‌کنند.

 

حتی در جریان سفر اسحاق دار به کابل، طالبان از او در سطح وزیر استقبال نکردند و تنها معاون یک وزارتخانه را برای استقبال از او به میدان هوایی فرستادند؛ اقدامی که از نظر دیپلماتیک نشانگر استقبال سرد طالبان از مهمان عالیرتبه پاکستانی شان بود.

 

نکته مهم دیگری که بر سفر اسحاق دار به کابل سایه افکنده، انتشار خبرها مبنی بر امتناع ملا برادر از دیدار با او است. با آنکه در برنامه اولیه سفر آقای دار به کابل دیدار با ملا برادر نیز قرار داشت؛ اما در پایان این سفر یک روزه هیچ خبری مبنی بر برگزاری این دیدار منتشر نشد و بلافاصله پس از آن، منابع خبری و شماری از خبرنگاران نزدیک به طالبان و پاکستان ادعا کردند که ملا برادر از دیدار با معاون نخست وزیر و وزیر خارجه پاکستان خودداری کرده است. 

 

اگرچه تاکنون علت این خودداری مشخص نیست؛ اما ملا برادر از معدود چهره‌های طالبان است که دل خوشی از پاکستان ندارد و سابقه زندانی شدن توسط نیروهای امنیتی این کشور را نیز در کارنامه خود دارد. با این حال، به نظر نمی‌رسد که این مقام رسمی طالبان تنها به دلایل شخصی از دیدار با وزیر خارجه پاکستان خودداری کرده باشد؛ بلکه این اقدام ممکن است بخشی از سیاست طالبان برای انتقال پیام به مقامات ارشد پاکستانی و ابراز نارضایتی از سیاست‌ها، اقدامات و موضع‌گیری‌های آنان علیه رژیم طالبان باشد. 

 

عبدالمتین فرهمند - جمهور