تقابل حقانی و هبت‌الله؛ لحظه اقدام فرارسیده است؟

ران مک‌کمون؛ فرمانده بازنشسته نیروهای ویژه امریکا و افسر سیاسی پیشین وزارت خارجه این کشور در مقاله‌ای، نوشته است که پس از سقوط افغانستان به دست طالبان، جناح قندهاری طالبان به رهبری هبت‌الله آخوندزاده زمام امور را به دست گرفت و سپس محدودیت‌هایی بر آموزش دختران اعمال کرد، جامعه مدنی را تعطیل نمود و از تعامل با جهان دوری کرد. او گفته است: «این حکمرانی مبتنی بر انزوا و صدور فرامین بود.»

 

آقای مک‌کمون نوشته است که در این مدت شبکه حقانی، جناح رقیب شاخه قندهاری طالبان در پس‌زمینه قدرت باقی ماندند و «نظاره کرد، انتظار کشید، ائتلاف ساخت و منتظر ماند تا شاخه دیگر (قندهاری‌ها) نارضایتی‌های مردم را به خود جلب کند.»

 

او تاکید کرده که حالا این سیاست «صبر و نظاره» حقانی‌ها به پایان رسیده است.

 

اگر این ارزیابی درست باشد نشان می‌دهد که اختلافات میان رهبران طالبان و شبکه حقانی علیرغم بازگشت سراج الدین حقانی به وزارت داخله این گروه پابرجاست و در پشت پرده جنگ شدید قدرت میان دو جناح برای تحکیم حاکمیت و استیلا بر ساختارهای قدرت همچنان جریان دارد.

 

نکته قابل تامل این است که هم آقای مک کمون و هم سایر تحلیلگران و کارشناسان ارشد غربی که سابقه کار اجرایی در ساختارهای سیاسی، نظامی و امنیتی امریکا و غرب را نیز دارند با اشاره به اختلافات عمیق میان رهبران طالبان و شبکه حقانی بر این نکته تاکید می‌کنند که اکنون زمان نزدیک‌تر شدن غرب به رهبران شبکه حقانی فرارسیده و امریکا باید تصمیم بگیرد که با استفاده از اختلافات موجود چگونه نیروهای نیابتی خود در درون حاکمیت طالبان را فعال سازد. 

 

این به معنای آن است که جریان اختلافات و جنگ قدرت میان طالبان قندهاری و شبکه حقانی، صرفاً یک موضوع داخلی نیست؛ بلکه سازمان‌های استخباراتی و قدرت‌های جهانی نیز به طور فشرده و پیوسته در این اختلافات دخیل هستند و چه بسا در راستای تامین منافع و تحمیل سلطه خود به آن دامن می‌زنند. 

 

اگر این برداشت درست باشد، حذف نام شبکه حقانی از فهرست تروریست‌های بین‌المللی و تحت تعقیب اف بی آی امریکا نیز به دنبال سفر هیات امریکایی به کابل کاملاً حساب شده و در راستای سیاست‌های واشنگتن به منظور حمایت از شبکه حقانی در مقابله با جریان قندهاری طالبان صورت گرفته است. 

 

شماری از تحلیلگران حتی پا را از این نیز فراتر می‌گذارند و معتقد اند که رهبران شبکه حقانی برای هدفی در آینده از سوی پولیس فدرال امریکا در فهرست تروریست‌های جهانی قرار گرفت تا امنیت و مصونیت او همچنان تامین و تضمین باشد. 

 

به باور این دسته از آگاهان، امریکا روی کاغذ برای زنده یا مرده رئیس شبکه حقانی ۱۰ میلیون دالر جایزه تعیین کرد و این جایزه نه برای کشتن یا دستگیری او؛ بلکه برای حفاظت از او به منظور استفاده از سراج الدین حقانی در راستای منافع ایالات متحده و سلطه امریکا بر سرنوشت مردم افغانستان لحاظ شده بود.

 

به این ترتیب، از نظر امریکایی‌ها شاید اکنون زمانی مناسب برای اقدام نیروهای نیابتی ایالات متحده علیه جریان قندهاری طالبان فرارسیده باشد. 

 

در صورت درست بودن این برداشت معنای آن این است که طالبان به یک تسویه حساب داخلی نزدیک می‌شوند و جنگ شدید قدرت میان قندهار و کابل در نهایت باید یک برنده و بازنده همیشگی داشته باشد؛ چیزی که امریکایی‌ها از هم اکنون تلاش می‌کنند تا فرجام این جنگ به کام سراج الدین حقانی و با حذف یا انزوای کامل رهبر اقتدارگرای طالبان در قندهار رقم بخورد. 

 

با توجه به این ارزیابی‌ها بازگشت سراج الدین حقانی به وزارت امور داخله طالبان در کابل اگرچه از سوی شماری از مبلغان طالبان به معنی عادی سازی روابط میان او و رهبر طالبان در قندهار و پایان وضعیت اضطراری و بحرانی تعبیر می‌شود؛ اما با توجه به تحلیل های کارشناسان غربی، بازگشت حقانی به وزارت داخله در فاصله‌ای کوتاه از سفر معنی‌دار و مهم هیات امریکایی به کابل صورت گرفت و به نظر نمی‌رسد که این تصمیم بدون حمایت و همراهی ایالات متحده انجام شده باشد. 

 

به عبارت دیگر، سراج الدین حقانی پس از آن به کابل بازگشت که هیات امریکایی در پشت پرده با طالبان به توافقاتی دست یافت که به طور کامل به نفع رهبر شبکه حقانی بود؛ توافقاتی که یکی از پیامدهای آن حذف نام او از فهرست تروریست‌های جهانی اف بی آی و لغو جایزه ۱۰ میلیون دالری امریکا بود.

 

اکنون با توجه به ارزیابی تحلیلگران غربی، لحظه اقدام فرارسیده است؛ زیرا به باور آنان نفرت و نارضایتی از سیاست‌های اقتدارگرایانه و محدود کننده رهبر خودکامه طالبان در قندهار از سوی مردم افغانستان به اوج خود رسیده و در مقابل، رهبران شبکه حقانی از جمله سراج الدین با ایفای نقشی مزورانه که غرب به آنها واگذار کرده بود در قامت جامعه مدنی طالبان ظاهر شدند و سیاست‌ها و رویکردهای جنجالی و بحث برانگیز ملا هبت الله را به چالش کشیدند؛ موضوعی که نه تنها گذشته جنایتکارانه آنان را تحت الشعاع قرارداد؛ بلکه راه را برای مرحله بعدی این ماموریت یعنی تحمیل شبکه حقانی به جای طالبان قندهاری بر مردم افغانستان از جانب امریکا هموار ساخت.

 

غبدالمتین فرهمند - جمهور