استراحت یا فرار؟ استانکزی کجاست؟

به دنبال انتشار خبر خروج عباس ستانکزی از کشور قبل از بازداشت به دستور رهبر طالبان، او می‌گوید که اختلافی با هبت‌الله آخوندزاده ندارد و برای استراحت رفته است.

 

بر بنیاد یک فایل صوتی که در اختیار افغانستان اینترنشنال قرار گرفته، استانکزی گفته که «به بیماری‌ای شبیه کرونا» مبتلا شده و به همین دلیل «به استراحت رفته است.»

 

پیش‌تر گزارش شده بود که رهبر طالبان، دستور ممنوع‌الخروجی و بازداشت استانکزی را صادر کرده، اما او به کمک ملا یعقوب مجاهد، وزیر دفاع طالبان، توانسته کابل را ترک کند. 

 

او اما ادعا کرده: «هیچ اختلافی میان من و رهبر وجود ندارد. همه چیز آرام است.»

 

این نخستین بار نیست که شیرمحمد عباس استانکزی به طور پرسش برانگیزی از انظار عمومی غایب می‌شود. پیش از این نیز گزارش‌هایی درباره فرار یا خروج اعتراضی او از کشور در اعتراض به سیاست‌های بحث برانگیز و مداخلات مکرر رهبر طالبان در امور اجرایی و مدیریتی منتشر شده بود.

 

البته گزارش‌های مشابه درباره برخی دیگر از مقامات طالبان از جمله سراج الدین حقانی؛ رهبر شبکه حقانی و سرپرست وزارت داخله این رژیم نیز انتشار یافته است.

 

بنابراین علیرغم تلاش مذبوحانه رهبران طالبان برای پنهان کردن اختلافات شدید و جنگ جدی قدرت در پشت پرده، نشانه‌های فراوانی وجود دارد که وجود این اختلافات و جدال‌ها را تایید می‌کند و بر چشم انداز بقای رژیم تاثیر می‌گذارد.

 

عباس استانکزی برخلاف بسیاری از رهبران طالبان در انتقاد گزنده، مستقیم و صریح از رهبر طالبان، شجاعانه، بی‌پروا و بی‌ملاحظه عمل می‌کند. او در آخرین مورد حتی مبنای شرعی رژیم طالبان را زیر سوال برد و قوانین زن ستیزانه آن را برخلاف اصول اسلام ارزیابی کرد؛ چیزی که به طور ضمنی، مشروعیت رژیم طالبان را نیز به چالش می‌کشد و ادعاهای رهبران این رژیم درباره برپایی حکومت «خالص اسلامی» و اجرای «شریعت محمدی» را زیر سوال می‌برد.

 

به این ترتیب، هرگز قابل انتظار نیست که دستور ممنوع الخروجی و بازداشت شیرمحمد عباس استانکزی در پی انتقادات گزنده و مستقیم او علیه رهبر اقتدارگرای طالبان در قندهار صادر شده باشد؛ زیرا اول اینکه انتقادات مورد اشاره از سوی یک شخصیت شاخص وابسته به رژیم طالبان مطرح شد و دوم، این انتقادات، مستقیماً مشروعیت این رژیم را زیر سوال برد و مبانی شرعی و اسلامی فرامین، فتاوی و اقدامات ملا هبت الله آخوندزاده را به چالش کشید.

 

بنابراین کاملا قابل پیش بینی بود که رهبر طالبان هرچه زودتر برای مهار، بازداشت یا حتی ترور شیرمحمد عباس استانکزی اقدام کند، در غیر آن صورت، عادی سازی انتقاد از رهبری و زیر سوال بردن مبانی اصلی مشروعیت آن بر بنیاد خوانش طالبانی از اسلام، قدرت خودخوانده رهبر طالبان را تضعیف می‌کند و به سایر منتقدان او نیز جرات و جسارت ایستادگی در برابر دستورات و فرمان‌ هایش را خواهد داد.

 

در صورتی که برداشت‌های بالا درست باشد، فرار عباس استانکزی از کابل به کمک ملا یعقوب مجاهد؛ سرپرست وزارت دفاع این رژیم به معنای آن است که هنوز قندهار، قدرت مطلق خود را بر کابل تحمیل نکرده و منتقدان رهبر خودکامه طالبان از امکانات و زمینه‌های لازم برای سرپیچی و گردن‌کشی از اجرای دستورات او برخوردار هستند.

 

از جانب دیگر، اگر خبر کمک ملا یعقوب مجاهد به عباس استانکزی برای خروج از کشور درست باشد معنای آن این است که سرپرست وزارت دفاع و پسر ملا عمر نیز از مخالفان و منتقدان جدی و سرسخت رهبر طالبان در قندهار است. به این ترتیب او در کنار سراج الدین حقانی، عباس استانکزی و برخی دیگر از اعضای کابینه رژیم طالبان در کابل به طور پیدا و پنهان ر برابر اقتدارگرایی و توسعه طلبی جاه طلبانه رهبر طالبان ایستادگی می‌کنند و اجازه نمی‌دهند که ملا هبت الله به سادگی منتقدانش را از صحنه حذف کند.

 

در این میان پرسش این است که رهبر طالبان در چنین شرایطی چگونه عمل می‌کند؟

 

به باور آگاهان او تاکنون اگرچه تلاش فراوانی برای گسترش قدرت خود فراتر از قندهار انجام داده؛ اما برای از میان بردن موانع و سرکوب منتقدان و مخالفانش به ندرت متوسل به زور شده است. شاید یکی از دلایل آن ضعف و ناتوانی رهبر طالبان در اعمال مستقیم زور باشد. شاید او نمی‌خواهد در این مرحله به گونه‌ای به اختلافات دامن بزند که خطر فروپاشی زودهنگام رژیم نوپای طالبان تشدید شود. 

 

اما این واقعیت را نیز نباید نادیده گرفت که همین چند هفته پیش بود که خلیل الرحمان حقانی در حمله پرسش برانگیز در مقر وزارت مهاجرین کشته شد و در پی این رویداد، انگشت اتهام از سوی بسیاری از ناظران مستقل به سمت قندهار نشانه رفت. 

 

آیا این اقدام یک شلیک هشدار اولیه به سایر منتقدان و مخالفان ملا هبت الله نبود؟ آیا اگر اختلافات و اعتراضات همچنان ادامه پیدا کند سرنوشتی مشابه در انتظار افرادی مانند عباس استانکزی نیز خواهد بود؟ 

 

هیولای قدرت، بی‌رحم است؛ به اندازه‌ای که حتی اگر لازم باشد فرزندانش را نیز می‌خورد.

 

نرگس اعتماد - جمهور